Teksti
Video
Pelit ja leikit
Kilpailu
Äänitallenne
Tehtävä
Tietokirjallisuus
Opettajan ohje

Unohtunut salasana?

 

Oppimistavoite

{{learningObjectiv.description}}

Tehtävä on nyt palautettu

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Kommentti

Tehtävät

{{assignment.Comment}}

SKAM (kennsluleiðbeiningar)

Luokka-aste: 7.-10. luokka Aine: Suomi Teema: SKAM Tyyppi: Opettajan ohje

Markmið (fyrir kennara):

Norska unglingaþáttaröðin SKAM er himnasending fyrir kennslu í norðurlandamálum á öllu málsvæðinu. Í kjölfar SKAM er norska orðin kúl á meðal ungmenna á Norðurlöndum og þáttaröðin hefur um leið styrkt þá tilfinningu að vera hluti af stærra mál- og menningarsvæði Norðurlandanna. Umfjöllunarefni þáttanna eru vandamál, sem ungmenni þekkja vel til úr sínu eigin lífi og geta tengt við.

 

Titilinn, SKAM, vísar til þeirrar skammar, sem margt ungt fólk finnur til yfir því að vera ekki fullkomið og eiga erfitt með að lifa upp til eigin háleitu hugsjóna. Leikstjórinn og handritshöfundurinn, Julie Andem, hefur hér skapað þáttaröð, þar sem ungmenni geta speglað sig í sögupersónunum, sem eru ekki fullkomnar og hjálpa hver annarri að þora að vera þær sjálfar og standa við sínar skoðanir. SKAM var sýnt í norska ríkissjónvarpinu, NRK, frá 2015-2017. Upphaflega var markhópurinn 16 ára stúlkur, en ljóst er að þáttaröðin höfðar til mun breiðari aldurshóps og er áhorfendaskarinn á Norðurlöndum gríðarstór.

 

Mennesker trenger mennesker“ er þekkt tilvitnun úr SKAM, sem segja má að feli í sér meginboðskap þáttaraðarinnar, þ.e. að við höfum öll þörf fyrir að vera hluti af félagsskap. Ungmennin í SKAM finna kjark í vináttu sinni og styðja hvert annað við að þora að vera þau sjálf. „Kvart et menneske er en øy“ er önnur þekkt tilvitnun úr þáttaröðinni, sem merkir að við mannfólkið erum eyjur og getum einungis tjáð okkur með aðstoð tungumálsins. Við erum tilneydd til að ræða saman um vandamál okkar. Þennan lærdóm má draga af sögunni í SKAM.

 

 

Uppbygging kennsluefnisins

Í kennsluefninu eru valin atriði úr öllum fjórum þáttaröðum SKAM, þar sem kastljósinu er beint að nokkrum meginvandamálum. Hver þáttaröð hefur eina aðalpersónu, sem með ólíkum hætti glímir við að finna sjálfa sig. Í fyrstu þáttaröð glímir Eva við að verða sjálfstæðari einstaklingur með eigin skoðanir. Í annarri þáttaröð er það Noora, sem er sjálfsöruggur femínisti með háleitar hugsjónir, en það flækist fyrir henni að þora að horfast í augu við hrifningu sína á William. Ísak er aðalpersóna þriðju þáttaraðar og hann glímir við að játa eigin samkynhneigð. Að lokum er það Sana, sem glímir við að sameina múslimska trú sína því að vera ung norsk stúlka.

 

Hvert hluti efnisins skiptist í fjóra liði:

  • Markmið: Einföld markmið ætluð nemendum, sem greina í stuttu máli frá því sem þeir geta lært í þessum tiltekna hluta.
  • Á undan: Fjallað um nokkur atriði, sem gera nemendur betur í stakk búna til að fást við efnið, áður en þau sjá eða lesa það.
  • Á meðan: Verkefni, sem beinast að innihaldi eða formi efnisins (myndbönd, skrifaður texti eða myndir).
  • Á eftir: Verkefni, sem setja efnið í samhengi við aðra texta, heiminn eða líf ungmennanna sjálfra.

 

Hægt er að vinna með hlutana í hvaða röð sem er og ekki er nauðsynlegt að hafa séð alla þáttaröðina.

 

 

 

Fyrir nágrannamálskennsluna 

Öll myndböndin má horfa á með norskum texta. Hann er valinn í myndspilaranum.

 

 undefined

 

 

Auk þess eru nokkrir uppskrifaðir útdrættir úr samtölum hluti af SKAM-verkefnunum. Oft er auðveldara að fást við ritmál en flæði talmáls. Textasamtölin eru góð stoð við málskilninginn, þar sem þau gefa nemendum tækifæri til að fara í saumana á nágrannamálinu og um leið getur skilningur á þeirra eigin tungumáli aukist. Verkefnin innihalda einnig samskipti persónanna á Messenger, sem er fengið af SKAM-blogginu og heimasíðu NRK. Látið nemendur ykkar rannsaka textana með það fyrir augum að bera þá saman við móðurmálið og finna líkindi eða mun á orðaröð (setningaskipun), orðum (orðaforða) og stafsetningu.

 

 undefined

 

 

Um málið í SKAM

Í norsku er frekar farið eftir hljóðréttri stafsetningu í stað orðsifja, þ.e. hvaðan orðið er ættað. Kugle á dönsku er ættað frá þýska orðinu Kugel og því er enn skrifað ‘g’ í kugle, þó það heyrist ekki í framburði. Norðmenn stafa það aftur á móti kule, sem er hljóðrétt. Þar sem Danir hafa tekið mörg lánorð upp óbreytt úr ensku hafa norðmenn lagað þau að sínu máli. Þannig er sögnin at streame á dönsku å strømme á norsku. Norska hefur einnig, líkt og sænska, víða hörð samhljóð, þar sem dönsk hefur mjúk samhljóð. Það sést til dæmis í orðum á borð við kake/kaka (norska/sænska), sem í þem málum hafa hart ‘k’ á meðan það er ritað ‘kage’ á dönsku, þ.e. með mjúka samhljóðinu ‘g’. Danir hafa auk þess eingöngu tvöfalda samhljóða í miðstöðu orða, en Norðmenn og Svíar hafa gjarnan tvöfalda samhljóða í bakstöðu, til að mynda í orðinu takk.

 

Persónurnar  í  SKAM  tala  „fjölþjóðlegt“  unglingamál  með  slangri,  þar  sem  ægir  saman  norsku,  ensku  og  arabísku.  Ensk  orðasambönd  eru  oft  löguð  að  norsku  og  segir  Noora  til  dæmis  við  William  „Jeg  trenger  litt  space“,  og  strákarnir  í  genginu  The  Penetrators  eru  kallaðir  „føkkboy“,  þar  sem  norskri  og  enskri  stafsetningu  er  blandað  saman.  Líkt  og  í  bæði  Svíþjóð  og  Danmörku  taka  Norðmenn  upp  ensk  orð  og  laga  þau  að  norsku  máli,  þannig  verður  ‘to  hook  up’að  ‘å  hooke’á  norsku,  sem  er  iðulega  notað  þegar  persónur  í  þættinum  hafa  átt  náið  samneyti  án  þess  að  það  hafi  endilega  verið  kynferðislegt.  Þrátt  fyrir  að  þáttaröðin  gerist  í  Hartvig  Nissens-menntaskólanum,  sem  aðallega  börn  úr  efri  millistétt  Oslóar  sækja,  þá  litast  tungutak  þeirra  af  götumáli  úr  hverfum,  þar  sem  margir  innflytjendur  búa.  Mál  ungmennanna  í  SKAM  er  oft  kallað  ‘kebabnorska’.  Það  er  svokölluð  fjölþjóðamállýska,  sem  þróast  meðal  fólks  sem  hefur  ólík  móðurmál.  Mállýskan  er  að  stofni  til  norska,  en  litast  af  erlendum  áhrifum  úr  arabísku,  panjabi  og  úrdú.  Hver  og  einn  getur  notað  hana,  þar  á  meðal  norskir  unglingar.  Svipuð  hugtök  og  ‘kebabnorska’þekkjast  annars  staðar  á  Norðurlöndum  og  má  þar  til  að  mynda  nefna  ‘perkerdansk’og  ‘blattesvenska’,  sem  samrýmast  ekki  beinlínis  pólitískri  rétthugsun.  Í  þáttaröðinni  nota  jafnt  börn  af  innflytjendaættum  og  börn  Norðmanna  til  dæmis  arabísk  orð  á  borð  við  lø,  sem  þýðir  „vandræðalegur/asnalegur“. 

Kirjaudu sisään lukemaan lisää

Kustantaja: Norden i Skolen

Opetuskonsultti : Trine Ferdinand og Dorte Haraldsted