Texti
Myndband
Leikir og þrautir
Samkeppni
Hljóðupptaka
Verkefni
Kennsluleiðbeiningar

Kennslumarkmið

{{learningObjectiv.description}}

Verkefninu hefur nú verið skilað

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Athugasemd

Verkefni

{{assignment.Comment}}

print

Hver eru áhrif loftslagsbreytinga á náttúruna?

Bekkur 8.-10. bekkur Námsgrein Náttúrufræði Námsáhersla Náttúra og umhverfi Þema Auðlindir Efni Loftslag Dýr Vistkerfi Tegund Texti
pexels-photo-165852.jpeg

Breytingarnar í freðhvolfi (e. cryosphere) norðurskautsins hafa mikil áhrif á plöntur og dýr sem hafa lagað sig að hinu kalda loftslagi. Tegundir sem ferðast til norðurskautsins á sumrin, synda, ganga eða fljúga, verða einnig fyrir áhrifum. Breytingar á hlutföllum snævar og íss hefur í för með sér að kjörlendi tiltekinna dýrategunda hverfur. Hér verða rakin nokkur dæmi um þau áhrif sem loftslagsbreytingar hafa á vistkerfi norðurskautsins.

 

Snjór

Miklu skiptir fyrir plöntur og dýr á norðurslóðum hversu stórt landsvæði er snæviþakið og hversu lengi snjórinn varir. Eftir því sem snjórinn varir skemur, verður gróðrartíminn lengri (þar sem loft- og jarðvegshiti er nægur til að plöntur geti vaxið), og þegar gróðrartíminn lengist, breytist einnig samsetning gróðursins. T.a.m. verða runnarnir fleiri, en minna af hreindýramosa. Þessar breytingar leiða til þess að það verður meira fæði fyrir sumar tegundir, en minna fæði fyrir aðrar.

 

Með hærra hitastigi verður algengara að úrkoma falli sem regn í stað snjókomu. Rigning sem fellur á snjó myndar íslag á yfirborð snævarins, sem torveldar grasbítum, s.s. hreindýrum og sauðnautum (moskusuxum), að komast að gróðrinum sem liggur undir snjónum. Veturinn 2003 féllu 20.000 sauðnaut á Banks-eyju, sem liggur á norðurslóðum Kanada, vegna þess að þeim tókst ekki að brjótast í gegnum íslagið sem lá ofan á snjóþekjunni til að komast að fæðunni.

 

Á þeim svæðum þar sem snjólagið er þykkara, er jarðvegurinn betur einangraður og varinn fyrir kuldanum í loftinu. Dýpri snjór verndar einnig betur þau spendýr sem lifa og æxlast undir snjóþekjunni (t.d. læmingja). Stundum myndast hláka á miðjum vetri og stór svæði verða snjólaus. Þegar frystir á ný skortir hið einangrandi og verndandi snjólag, sem leiðir til þess að frostið drepur runna og tré.

 

Sífreri

Þiðnaður sífreri hefur einkum áhrif á vistkerfi norðurskautsins gegnum breytingar á hringrás vatnsins. Margar tjarnir og minni vötn, mikilvæg búsvæði skordýra sem eru æti margra fuglategunda, þorna upp á sumrin þegar sífrerinn undir þeim hverfur og vatnið með. Sérstök gerð votlendis sem kallast palsa-mýri (tegund af freðmýri) er afar mikilvægur æxlunarstaður fyrir margar þeirra hundruða tegunda farfugla sem fljúga til norðurskautsins hvert sumar. Ef palsa-mýrin verður horfin eftir 30-40 ár, líkt og búist er við, mun það líklega hafa veigamikil áhrif á þá vaðfuglastofna sem eingöngu sækja á svæði palsa-mýrarinnar á heimsvísu.

 

Á öðrum svæðum verður til nýtt votlendi, þegar jarðlagið verður gegnsósa vegna skorts á náttúrulegum vatnsrásum frá þeim stöðum þar síferi hefur nýlega þiðnað.

 

Hafís

Örsmá svifdýr sem lifa í vatninu við ísjaðarinn eru mikilvægur hluti af fæðukeðjunni við jaðar hafíssins. Minni útbreiðsla hafíss leiðir til fækkunar svifdýra, sem eru neðst í fæðukeðjunni, og þar af leiðandi minna ætis fyrir fugla, seli, hvali og fiska – þ.e. þær tegundir sem leita ætis á eða við svæði þakin hafís. Hins vegar munu aðrir fiskistofnar stækka við samdrátt hafíssins, þar sem kjörlendi þeirra stækkar fyrir vikið.

 

Hafísinn er einstakt búsvæði sem er mikilvægt fyrir lífsafkomu margra tegunda; t.d. ísbjarna og margra selategunda. Blöðruselir, grænlandsselir (vöðuselir), beltanórar og hringselir ala kópa sína á hafísnum. Aðrar dýrategundir nota hafísinn sem hvíldarstað, t.d. rostungar sem kafa eftir kræklingi á hafsbotninum og flatmaga þess á milli á hafísnum. Skortur á hafís mun að öllum líkindum leiða til samdráttar þeirra dýrastofna sem hafa lagað sig að lífi á eða við hafísinn.

 

(Heimild: AMAP - Arktis Råd)

Skráðu þig inn til að sjá fleira

Myndir

Fig 9.29 - illustrasjon_bloom_v2.png