Texti
Myndband
Leikir og þrautir
Samkeppni
Hljóðupptaka
Verkefni
Kennsluleiðbeiningar

Kennslumarkmið

{{learningObjectiv.description}}

Verkefninu hefur nú verið skilað

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Athugasemd

Verkefni

{{assignment.Comment}}

Fara í verkefni
print

Plast, dýr og menn

Bekkur 8.-10. bekkur Námsgrein Náttúrufræði Námsáhersla Tækni og framleiðsla Þema Orkugjafar Efni Vistkerfi Plast Hafið Tegund Texti
Steven Siegel.jpg

Plastmengun hefur mikil áhrif á dýralíf í hafinu og á ströndum þess. Líkt og mannskepnan hafa dýr þörf fyrir heilbrigt og öruggt umhverfi til að þrífast vel. Plast og annað rusl sem endar í hafinu getur valdið þeim margvíslegum skaða; t.a.m. geta dýrin skorið sig á ruslinu, fest sig í því eða kafnað á því.

 

Plast er hættulegt öllum dýrum hafsins

Dýr eru forvitin að eðlisfari og laðast því að nýjum hlutum í umhverfi sínu – mörg dýr leika t.d. með plast eða nota það sem skjólshús. Dýrin eru því í miklu návígi við ruslið og eiga þannig í hættu á að festast í því eða skera sig á því. Dýr sem flækjast í plastrusli geta setið þar föst eða skaðast. Það getur leitt til þess að þau eiga erfiðara með að synda, leita matar og forða sér þegar rándýr nálgast.

 

Mörg sjávardýr borða plastið sem endar í hafinu, ýmist óvart eða vegna þess að þau telja plastið vera mat. Skjaldbökur borða t.a.m. plastpoka sem þær telja vera æti sitt, þ.e. marglyttur. Inntaka á plasti getur leitt til þess að dýrin kafna, þar sem plastið situr fast í kokinu. Þau eiga einnig á hættu að fá ekki næga næringu, jafnvel svelta, þar sem plastið getur hindrað inntöku alvöru matar. Beittir hlutir, svo sem málmur eða hart plast, geta valdið dýrunum sárum sem leiða hugsanlega til sýkinga og annarra kvilla.

 

Rusl í hafinu getur einnig leitt til þess að sumar sjávardýrategundir flytjast frá sínum náttúrlegu heimkynnum og lífríki. Það gerist þegar tegundirnar sitja fastar í plasti sem flýtur með hafstraumum. Þessar tegundir raska oftar en ekki lífríkinu á hinum nýja stað og hafa áhrif á tegundirnar sem þar búa fyrir. Þetta fyrirbæri kallast innrás framandi tegunda og hefur slæm áhrif á hinn upprunalega líffræðilega fjölbreytileika jarðar.

 

Plast í fæðukeðjunni

Enn skortir rannsóknir á plasti í fæðukeðjunni, en ýmislegt bendir til að fiskarnir neyti örplastsins (míkróplastsins) í hafinu. Þannig getur örplastið hafnað í fæðukeðjunni. Rannsóknir benda til að þau 100 milljón tonn af plasti sem nú leynast í hafinu muni hafa gagngerar, neikvæðar afleiðingar fyrir lífríki hafsins. Til dæmis er plast í mörgum kræklingum, sem hefur áhrif á hæfni þeirra til að fjölga sér. Vísindamenn hafa fundið plast í yfir fjórðu hverri síld í Danmörku; einnig hefur yfir 90% allra sjófuglategunda innbyrt plast.

 

Plast og menn

Rusl í sjávarumhverfinu – á ströndinni og í hafinu – veldur ekki einungis sjónmengun, heldur gerir strendurnar síður nothæfar fyrir mannfólkið. Strandsamfélög geta misst mikilvæga tekjulind ef ferðamenn forða sér frá rusli á ströndum. Þau eiga því ekki annan kost en að verja háum fjárhæðum í að hreinsa til.

 

Plast og annað rusl við strendur getur einnig haft slæm áhrif á heilsu manna. Hægt er að skera sig á beittum köntum, kafarar geta fest sig í fiskinetum og línum, og mengandi rusl, svo sem lyfjarusl, getur borið smit í strandgesti sem komast í tæri við það.

 

Örplast (míkróplast) ratar einnig í matvöru manna og finnst t.a.m. í bjór, hunangi og víni. Því eru miklar líkur á að maður innbyrði plast óafvitandi. Vísindamenn vita ekki enn hvaða áhrif það kann að hafa á líkama okkar. Spurningin er hvort þú ert reiðubúinn að láta á það reyna.

 

Skráðu þig inn til að sjá fleira

Verkefni

  • Krossaspurningar

  • Þemaverkefni

    • 1Þemaverkefni

      Hvernig getur bekkurinn endurnýtt plastruslið af skólalóðinni?

      • Skiptið bekknum í nokkra hópa sem safna hver um sig plasti af skólalóðinni.
      • Farið með plastið í skólastofuna: vinnið saman í sömu hópum og búið til nýjan hlut úr plastinu, sem nýta mætti í kennslustofunni.
      • Búið til tímaás sem sýnir þróun plastsins frá því að þið fundið það og þar til úr því varð nýr hlutur. 
      • Kynnið tímaásinn ásamt hlutnum fyrir bekknum. 
    • 2Þemaverkefni

       

      Hvaða þýðingu hefur hafið fyrir hinar eldri kynslóðir?

      • Takið viðtal við fullorðinn einstakling eða einhvern sem tilheyrir eldri kynslóðinni, um hvaða merkingu hafið hefur haft í þeirra lífi?
      • Hvað vita þau um plastmengun í hafinu? Hvaða skoðanir hafa þau á því hvað hinar yngri kynslóðir geta gert til að vernda jörðina gegn rusli og mengun?
      • Spyrjið um a.m.k. þrjú góð ráð til að standa vörð um hnöttinn.
      • Skrifið viðtalið niður ásamt ráðleggingunum og hengið upp á vegg í skólastofunni. 
  • Vinabekkur

    • 1Vinabekkur

      Hvaða bæir eru mikilvægustu sjávarplássin í þínu landi?

      • Skiptið bekknum í fjóra hópa: hver hópur velur sér eitt sjávarpláss til að rannsaka.
      • Rannsakið hvaða hlutverk hafið hefur fyrir samfélag bæjarins og tekjulindir þess. 
      • Útbúið plakat með myndum og texta sem lýsir samfélagi sjóþorpsins. 
      • Takið myndir af plakötunum og sendið vinabekknum.