Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Suliaq pillugu atuakkiat
Ilinniaetitsunut ilitsersuut

Glemt password?

 

Anguniakkat

{{learningObjectiv.description}}

Suliaq tunniunneqarpoq

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Oqaaseqaat

Suliassat

{{assignment.Comment}}

Nipimik appissineq
print

Kulstoffip ingerlaarnera

Kulstofskredsløb.JPG

Nunarsuup silaannaata allanngoriartornera pinngoqqaatinut aaliangersimasunut qanilluinnarpoq.

Pinngoqqaatillu qitiulluinnartut ilagaat kulstoffi. Uumassusilinni tamani , naasuniit , uumasunut inunnullu ilaavoq. Aammattaaq kulstoffi naasuni toquliornikuni uumasunilu toqunikuni kaajallattuusilluni ilioragaavoq.

 

Amaruutissaq atugarput naasuniit ukiut 300 millionit matuma siorna uumasuusimasuniit sinnikuliaalluni pinngorsimasuuvoq. Uulia pinngortitallu gassia immap naasuiniit naasunillu allaniit ukiut 100 - 150 millionit matuma siorna immamut kivinikuniit pinngortuuvoq. Qisussanillu kissarsuummut qisuttortakkamut iliorakkatit qisuusarput toqunikut , ikummatinut nukissanik tunioraasut. Ikummatissat tamakku kukukkaanni kulstoffip oxygen ( Silaannaat ilaat ) aqqusaartarpaa taamaasilluni CO2 pinngortillugu silaannarsuarmullu anisillugu.

 

Anersaartortillutit CO2 - mik pinngortitsisarputit

 

Illittaaq CO2 -mik aniatitsivutit naak annertussusaa drivhuseffektimut sunniuteqanngikkaluartoq. CO2 - li anersaartornermiik pissusissamisoortumik pinngortarpoq. Anersaartoraangavit puatit silaannarmik immerneqartarput. Silaannaq ilummuukkat aammut akulerulluni timimi ingerlaalersarpoq. Tassanilu silaannaap nukivit nerisakutit uunnissaat qulakkeertarpaa. Igitassallu ilaat tassaavoq CO2 , aak ingerlaqatigalugu puannut utertoq. Tassanngaanniillu CO2 - uup molekylii silammut anersaarnerni anissapput.

  

Naasut CO2 atorpaat alliartornermilu silaannaliortalutik

 

Naasut silaannaap saliisuitut taaneqarsimapput , silaannarmi CO2-viarlugu salittarpaat. Naasut alliartussagunik CO2 pisariaqartippaat. Seqernup qinngornera iluaqutigalugu naasut CO2 allanngortissinnaavaa aammalu imeq kulhydratimut orsumut taamatuttaarlu proteinimut. Orsoq aammattaaq sinnikuuvoq silaannaq ( O2 ) . Naasut pisuullutik silaannaq nutaatut misigineqarsinaasarpoq silaannarlu uumasunut inunnullu pisariaqartitaq ilagisarlugu. Naasoq sukkuliortilluni ( glukose ) imatut sulisarpoq :

 

6 CO2 + 6 H2O + qaamaneq - nukissaq -> C6H1206 ( glukose ) + 6 O2

 

Eqqortumillu ooqassagaanni tamatigut CO2 annertussusigaq , uumasut inuillu sanaarisimasaat naasullu CO2 pinngortissimasaat kusanartumik oqimaaqatigiissagaavoq. Taannali oqimaaqatigiinneq aserorneqarpoq inuit ukiut 100 -likkuutaat matuma siorna nukissanik atuisunngormata. Ajornartorsiutaavorlu ukiut 100- likkuutaat ingerlaneranni kulstoffimik ukiut millioonilikkutaat toqqortersimasatsinnik aniatitsilluta ikuallaasimanerput. Aamma orpippassuarnik piiaaneq drivhuseffektip qaafariapiloorneranik kinguneqarsimavoq. Nunat angisuut orpeqarfiit piialeraangatsigit orpiit ikinnerusut silaannarmiik CO2 - mik milluaasinnaanerat tikinneqartarpoq , taamaasillutillu pinngitsoorsinnaangisatsinnik silaannarmik annikinnermik pinngortitsinermik kinguneqartarluni.

 

 Kaaviiarneq ataavartoq

 

Kulstoffi uniffeqarani kaaviaartuartuuvoq. Timivit nerisakutit ukkaangagu kulstoffi uumassusilimmiik CO2-nngortinneqartarpoq. Naasullu CO2 -mik tigooraaleraangata aammaarluni kulstoffi uumassusilinnut utertarpoq. Kulstoffi uumassusilinnut nippusimasinnaavoq piffissami sivisuumi sivikitsuinnarmiluunniit. Tomatitortillutit aqqut CO2 -miit timinnut naatsuararsuuvoq. Nersussuartortillutilli kulstoffi sivittajaamik ingerlasarpoq siatassanik nerinnginnerni , siullermik ivikkatigut nersutillu nerisaataatigut.

 

 

Piffinni allani kulstoffi ukiuni millionilikkaani pituttorsimassusarpoq. Soorlu uuliami aammalu benziinami. Kulstoffi pituttugaasarpoq immap naasuini naasunilu toquliornikuni silaannaqanngitsumilu immap iluani quppani oqullutik kigaatsunnguamillu uulianngoriartuaarlutik.

 

Qangaanerusoq inuup  qisuit , kukoqqatissat , issoq aammalu aamaruutissat kajortut kisiisa isumalluutitut nukissiuutigisimavaai. Nerisassiornermut , kiassarnermut aammalu sakkussiorluni aatsitsinermut atorneqarsimapput. Ullumikkulli nukissiuutit ikiuutaannartut taaneqarsinnaanngillat. Pisariaqarluinnalersimappummi suliffissuaqarfiusuni nutaaliani tamani.  Apeqqutaaginnalersimavorli qanoq annertutigisumik nukissanik atuinerput , silaannaammi allanngoriartorneranik aqutissinnaaneq pingaaruteqaqimmat.

 

 

 

Loginerit takusaqarnerorusullutit

Suliassat

  • Toqqagassat amerlasuut

  • Sammisami suliaq

    • 1Sammisami suliaq

       

      Redegør for kulstofs kredsløb. Tegn kredsløbet og forklar processerne undervejs?

    • 2Sammisami suliaq

       

      Hvad er fotosyntese? Forklar processerne i fotosyntesen og brug en tegning af et blad til at forklare hvordan og hvor fotosyntesen foregår.

  • Ikinngutigiittut klassi

    • 1Ikinngutigiittut klassi

       

      Tag billeder af ting der indeholder kulstof. Forklar hvordan de indgår i kulstoffets kredsløb og hvordan næste trin i kredsløbet kunne være for det, du har taget billede af. Send billederne og forklaringerne til din venskabsklasse. Og læs og se deres forklaringer og billeder.