Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler

Anguniakkat

{{learningObjectiv.description}}

Suliaq tunniunneqarpoq

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Oqaaseqaat

Suliassat

{{assignment.Comment}}

print

Pinngortitaq silaannaap allanngoriartorneranit qanoq sunnerneqarpa?

Klassetrin 7.-10. klassit Fag Naturfag Læringsfokus Natur og miljø Tema Ressourcer Emne Klima Dyr Økosystemer Type Atuagassaq
pexels-photo-165852.jpeg

Issittumi allannguutit nillertumi inuunissamut tulluarsarsimasunut naasunut uumasunullu annertuumik sunniuteqarput. Uumasut assigiinngitsut aasami (nalullutik, ingerlallutik timmillutilluunniit) Issittumukartartut aamma sunnerneqarput. Apummi sermimilu pissutsit allanngornerisa nassataraat inuuffiit (uumasut naasullu inuuffii) annaaneqarmata. Maani assersuutit soorlu pinngortitami ataqatigiinnerit qanoq sunnerneqarsimaneri pillugit atuarsinnaassavasi.

 

Aput

Nuna apummit qallerneqarsimasoq, sivisussusaa, nunap aputeqarnerata sivisussusaa tassaapput Issittumi naasunut nunamilu uumasunut pingaaruteqartut. Piffissami sivikinnerusumi aputeqaruni upernaami naasut naanissaannut piffissaqarnerussaaq (silaannaq nunalu kianneruleraangata naasut naasinnaalertaramik), naasut naanissaannut piffissaq sivitsorpat naasoqatigiiaat ataqatigiissusaat aamma allanngussaaq. Assersuutigalugu orpigaasat amerlatsissapput orsuaasallu ikilissallutik. Taamatut allannguuteqartoqarpat ilaat nerisassaqarnerulissapput ilaalu nerisassakinnerulissallutik.

Silaannaq kiannerulerpat aputissaagaluit sialunngorlutik nakkaanerusalissapput. Sialleraangat aputip qaava pukaqalertarpoq, taamaalillunilu uumasut naasortuumasut (soorlu tuttut umimmaallu) nerinissaat ajornarnerulissaaq, tassami assaqqaarlutik nerisalissammata. 2003-mi ukiuunerani Canadami Banks Islandimi umimmaat pukaat issusuut aserortersinnaannginnamikkit nerisinnaannginnamillu 20.000-it missaat toqupput.

 

Aputit issuneruleraluttuinnartillugit nunap ikiariissaarnera silaannarmi issimut aamma illersorneqassaaq. Aput issunerugaangat uumasut miluumasut aputip iluani piaqqioraangata (soorlu avinngat) isumannaannerusarput. Ukiumi ilaanni sila issangiartarpoq, taamaaligaangallu piffik tamaat aputaarussinnaasarluni. Sila isseqqileraangat aputissaaleqisarpoq, tassami issinnerata orpikkat orpiillu toquttarmagit.               

 

Qeriuaannartoq

Nuna qeriuaannartoq aakkaangat Issittumi pinngortitami ataqatigiinneq immap ingerlaarnerata allanngorneratigut sunnerneqartarpoq. Tasinnguit taseeqqallu amerlasuut uumasuaqqat inuuffigisarpaat, aasami uumasuaqqat paneraangata kiisalu nuna qeriunnaaraangat tatsillu paqqeraangata timmissanit nerineqartarput. Issittumi masarsoqarfik immikkut ittoq, palsa-mose aasat tamaasa timmiarpassuarnit hundredit millionilikkuutaanit aallartartunit piaqqiorfittut isumalerujussuuvoq. Naatsorsuutigineqartutut palsa-moset ukiut 30-40-t qaangiuppata nunguppata nunarsuaq tamakkerlugu timmissat naloraarusillit masarsoqarfinnut aallartartut amerlassusaat sunnerneqarujussuasoq ilimagineqarpoq.

 

Qeriuaannartumiittut aatsitilerpata nunallu qaava panilerpat piffinni allani nutaanik masarsoqalissaaq.

 

 

Siku

Uumasuaqqat immap ikerinnaani uumasut (plankton)sikup sinaani uumapput, inuussutissat uiguleriiaat ilaattut pingaaruteqarput. Immap sikusarnera annikillippat uumasuaqqat immap ikerinnaaniittartut ikinnerulissapput, taamaalillutillu timmissat, puisit aalisakkallu nerisassarsiorlutik sikumiittartut nerisassakinnerulissapput. Taamaattorli aamma siku annikillippat aalisagaqatigiiaat inuuffigisaat annertusissaaq aalisaqassuserlu ilaatigut annertusissalluni.

 

Siku inuuffiuvoq asseqanngitsoq, taamaammat uumasut ilaannut inuuffiuvoq pingaarutilik; soorlu nannut puiseqatigiinnullu. Natsersuit, aataat, puisit nanneraartut natsillu sikumi piaqqisarput. Uumasut allat siku qasuersaarfigisarpaat; assersuutigalugu aarrit immap naqqani uilutortarput ilaannilu sikup qaani qasuersaartarlutik. Siku annikillippat uumasut sikumiinnissamut imaluunniit sikup eqqaaniinnissamut tulluussarsimasut ikinnerulissapput.

 

(Tigusiffik: AMAP – Issittumi Siunnersuisooqatigiit)

Loginerit takusaqarnerorusullutit

Assit

Fig 9.29 - illustrasjon_bloom_v2.png