Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler
Oversættelse mangler

Anguniakkat

{{learningObjectiv.description}}

Suliaq tunniunneqarpoq

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Oqaaseqaat

Suliassat

{{assignment.Comment}}

print

Sooruna Issittoq allanngoriartortoq?

pexels-photo-30492.jpg

Nunarsuup oqaluttuarisaanerani nunarsuarmi silaannaq allanngorartuaannarnikuuvoq. Piffissani nillertorujussuarni (sermersuaqarnerata nalaani) nunaminertarujussuit sermersuaqarlutillu iigartartunik peqarsimavoq, piffissanilu kiannerusuni aassimallutik, taamaalillunilu nunamiittoq sermeq nungussimanngikkuni sermeqalaarluni. Silaannaap kissakkiartornerani sermip aakkiartornera maanna atuuttoq isigisarput sukkallunilu ilimagisamit annertuneruvoq.

 

Issittoq kianneruleriartorpoq, nunarsuarmilu piffinnit tamangajannit kissakkiartornera sukkanerulluni. 1980-ip kingorna Issittumi silaannaap kiassusaa agguaqatigiissillugu nunarsuup sinneratut ukiumut marloriaataanik qaffannikuuvoq. Issittumi uuttortarneqarsimasuni 2005-imiit 2011-imut kiannerpaaffiusimalluni.

 

Qanga tatsit naqqaniittut nunap ikiariissaarnerisa, orpiup iluatungaata sermersuarmilu qillerinikkut misissuiffiginerisigut paasinarsivoq Issittumi kiassutsit uuttortarneqarsimasut sanilliukkaanni ukiuni qulikkuutaani kingullerni aasaanerani 2000-ip kingorna kiannerpaasimasoq.

 

Inuit piliaasigut silaannarmik kissatsitsiartortunik aniatitsinerit, soorlu ikuallajasunik uuliamik, aamarsuarmik naturgassimillu ikuallaanerit nunarsuarmi silaannaap kiassusaata nakkutigineqartup annersaata qaffanneranut pissutaasutut ilimagineqarput.

 

Tupaallannanngitsumik Issittumi silaannaq kianneruleraangat sermersuarmik qeriuaannartorlu aakkiartulertarmata.Taamaattorli ilisimatuunit paasineqarpoq Issittup ilaani sermersuaq, iigartartoq, ilulissat, qeriuaannartoq, aput (kryosfære) aammalu naasut, uumasut, nunap qaava imarpissuillu (klimasystem) imminnut sunniivigeqatigiittut, taamaalillunilu kiatsikkiartornera sukkanerulersillugu. Kaaviiarnerit’ feedbacksinik’ taaneqartut matumani attuumassuteqarput. Pissutsini taama ittuni aputip attuumassuteqarnera ilisimaneqareerpoq, taamaattorli Issittumi sikup klimasystemi kaaviaarnikkut sunnertaraa aatsaat ilisimaneqalerpoq.

 

Kryosfærip klimasystemillu attuumassuteqarnerata saniatigut aamma kryosfære allanik attuumassuteqarpoq. Issittumi pissutsinik (kyosfære) allanngortoqarneratigut, assersuutigalugu aputip allanngorneratigut qeriuaannartoq (permafrost) sunnerneqarluni allanngoriartulersinnaavoq.

 

Kaaviiarnerit (feedbacks) qanoq pisarpat

Nunap qaavaniittunit taartunit (soorlu imeq, nuna, naasullu) nunap qaavaniittut qaamasut (soorlu aput sermerlu) seqernup qaamarnanik utertitsinerusarput (tassa nukimmik). Nunami aputaarukkaangat imal. immami sikuerukkaangat seqernup nukingata annerpaartaa ’tiguneqartarpoq’ (pissutigalugu annikinnerusoq utertinneqartarami). Tassa imaappoq nuna imaluunnniit imaq naatsorsuutigisamit kiannerulissapput. Taanna nukiup sinnerata kiannerusortaa toqqorneqassaaq ukiunilu tulliuttuni silaannarmut aniatinneqassalluni, taamaalillunilu apinissaraluaq sikunissaraluarlu kinguartinneqarlutik.

 

(Tigusiffik: AMAP – Issittumi Siunnersuisooqatigiit)

Loginerit takusaqarnerorusullutit

Assit

Arctic Cryosphere Figurev2-01.png