Tekst
Video
Spill og lek
Konkurranse
Lydinnspilling
Oppgave
Lærerveiledning

Læringsmål

{{learningObjectiv.description}}

Oppgaven er nå levert

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Kommentar

Oppgaver

{{assignment.Comment}}

Miriam og eg og verda

dujeg.jpg
Få teksten lest opp

Eg stod over skrevs sykkelen i innkøyrsla til Miriams garasje og venta at ho skulle bli ferdig. Det var ein tidleg morgon og ganske kaldt ute. Små frostflak hadde bite seg fast bilrutene, og eg heldt hardt i sykkelstyret fordi det kjendest som om hendene blei varmare . Miriam skravla i veg inne i gangen, og eg såg at ho knytte skolissene hardt og tok seg både lue og vottar. Ho såg alvorleg ut, og det trur eg eg gjorde òg, for det var jo veldig viktige ting vi skulle gjere den dagen.

- Vi går til stasjonen først, sa Miriam. - Alle pendlarane kjem snart, og det er viktig at vi gir dei noko å tenkje allereie no morgonen. Og når deiskal heim att ved femtida, hukar vi dei igjen, og vil dei sikkert skrive under. Eg meiner, dei kan jo ikkje gjere anna. Då ville dei jo vere dumme.

Ho viste meg listene ho hadde laga. «Redd pingvinane!» stod det øvst den eine, og «Redd tigrane!» ei anna.

- Det er så sjukt, sa ho. - Eg har lese at det berre er litt over 3000 tigrar att i heile verda. Det er jo heilt feil. Og menneska blir berre fleire og fleire og et meir og meir og slepper ut endå meir CO2. Og så klarer vi ikkje eingong å sørgje for at dyra får leva. Eigentleg burde vi inn rådhuset og tvinge alle til å ut og demonstrere. Det hadde ikkje vore meir enn rett og rimeleg.

Anden dampa av henne når ho snakka, og eg såg at munnrørslene blei litt langsamare no ho kom ut i kulda. Eg fraus allereie, og kunne nok ha tenkt meg å inn og varme meg litt, men eg såg at Miriam var ivrig etter å kome av stad, og eg forstod at eg ikkje burde somle.

- Eg må berre inn og tisse, sa eg og skunda meg alt eg kunne så eg ikkje skulle forseinke oss. Då eg skylde varmt vatn over dei stive hendene mine, kunne eg ikkje la vere å lukke auga, og eg blei kanskje ståande litt for lenge, men det var så herleg å kjenne varmen tine fingrane.

eg kom ut, såg eg Miriam stå drøymande og oppslukt av fotografiet av Sagar. Sagar var fadderbarnet hennar og budde i India. Han var fire år gammal og søt som eit ekorn. På biletet stod han berrføtt i ei litt for stor skjorte framfor huset der han og mor hans og onkelen budde. Han hadde mørkt hår som nesten hang ned over auga, og var skiten knea og i ansiktet. Han stirte inn i kameraet med halvopen munn, og det var ikkje lett å vite om han berre ville bli ståande etter fotoaugeblinken, eller om han ville hoppe ned huk, fylle hendene med jord og styrte glad av stad. Iblant lo Miriam når ho såg bilete av Sagar, men iblant hadde ho tårer i auga.

Til å begynne med hadde ho hatt mor til Sagar som fadderbarn. Ho var eitt år eldre enn Miriam og eg, men ho såg mykje yngre ut. Ho var mager og underernært. Oppvaksen barneheim, for ingen visste kvar foreldra hennar var. Mor til Sagar såg alltid glad ut, menein dag blei ho valdteken av ein forstandar barneheimen, så ho blei tvinga til å rømme og føde barnet sitt ute gata. Organisasjonen som hadde omsorga for fadderbarna, tok seg av henne og hjelpte henne å finne onkelen. Og no budde ho der, og Miriam hadde overteke Sagar som fadderbarnet sitt i staden.

- OK, dreg vi, sa Miriam og putta biletet i jakkelomma. Eg måtte anstrengje meg for å henge med sykkeltempoet hennar, og presis ti over halv åtte stod vi oppstilte den første busslasta med pendlarar skunda seg mot fotgjengarfeltet.

- Vil du vere med og redde tigrane i verda frå utrydding? sa Miriam og strekte lista si fram mot ein mann med grått skjegg og brun dokumentmappe. Mannen berre rista hovudet og gjekk vidare mot fortauet.

- Men pingvinane, ? fortsette Miriam. - Veit du ikkje at kjempemange sjøfuglar står i akutt fare for å bli utrydda?

Mannen svarte ikkje, berre skunda seg vidare og forsvann. Miriam sukka til meg og drog skuldrene.

- Ingen vits i å sløse bort tid idiotar.

Saman gjekk vi bort til ei dame som sat og åt banan ved kiosken.

- Bananar, altså, kviskra Miriam til meg, - dei kjem heilt frå Den dominikanske republikken. Tenk kor mykje CO2-utslepp det blir av det. Berre for at vi skal sitje her og tru at det er ein slags rett å ete banan 365 dagar i året.

- Men kanskje han har merket for rettferdig handel og økologisk dyrking, mumla eg og tenkte bananen eg sjølv hadde i veska.

- Det er jo høgsesong for svenske eple, mumla ho tilbake. - Det veit nok eigentleg dama. Ho er berre for lat til å bry seg om det.

Dama smilte til oss vi kom bort. Kanskje ho trudde vi skulle spørje om vegen, og blei nok litt forbausa Miriam i staden spurde henne kva ho syntest vi burde gjere for å redusere CO2-utsleppa.

- Nja, sa ho. - Det veit eg ikkje akkurat. Men ein kan jo passe å ikkje forsøple naturen og kanskje sløkkje lysa etter seg heime.

Eg såg at Miriam blei irritert. Det var slikt ho pla kalle typisk mannen i gata-samvit, men ho fortsette å smile og fortalde dama om Antarktis og overfløymingane og utarminga av ressursane i verda. Eg såg at dama drog seg litt tilbake og sette veska i fanget.

- Det er jo triveleg at du er så engasjert, svarte ho Miriam tagde for å dra pusten. - Men burde ikkje de vere skulen denne t.d.?

Ho såg strengt oss begge, og eg drista meg til å smile, for klassen min begynte seint denne dagen. Men Miriam, ho skulka, og eg visste at ho ikkje syntest det var så viktig å skulen i forhold til kor viktig det var å prøve å redde jorda.

Mange, mange kveldar hadde vi sete kvar vår puff rommet til Miriam, og ho hadde fortalt meg alt om kva som var i ferd med å skje med planeten. Rett nok hadde eg sett Al Gores film skulen, og i geografi- og samfunnskunnskapstimane hadde vi snakka om kva som ville skje når Asia blei overfløymd og ei mengd menneske måtte flykte. Men alt som var verkeleg viktig, og som hadde fått oss til å bli så sinte og fortvilte at vi gret saman, det hadde eg lært av Miriam. Ho hadde fortalt om barn som hadde døydd berre fordi det var mangel enkle medisinar, og barn som blei tvinga til å jobbe som slavar dag og natt og måtte binde opp augeloka for å halde seg vakne. Og no sette dama spørsmålsteikn ved at vi ikkje var skulen!

- Deha respekt for noko så viktig som skulen, sa dama og rynka nasen til oss.

- Ja, men viha respekt for jorda også, og verne ressursane, sa Miriam og smilte så hoha fått krampe i kjeven.

- Ja, men slike ting har vi politikarane til å ta seg av for oss.

Dama reiste seg og retta skrukkene kåpa si.

- Viss du tek skulen alvor, så kanskje du blir ein flink politikar ein vakker dag.

Ho kasta bananskalet sitt i søppelkassa og nikka oppmodande til oss ho gjekk.

- Kjerring, kveste Miriam. - Ho har nok aldri høyrt om kva ein kompost er eingong.

 

Sola hadde forsiktig begynt å titte fram bak skyene, men det bles ganske mykje, og eg fraus framleis.

- Kanskje vi skulle skulen likevel, sa eg. - Han begynner snart.

Miriam klappa meg armen.

- Gå, du, sa ho. - Eg må bli her.

Eg såg henne lenge inn i auga for å sjå om ho var skuffa over meg, men eg såg at ho forstod. Ho visste at eg ville skjemmast viss eg ikkje gjekk skulen, og ho forstod nok at eg ikkje brann slik som ho gjorde, òg, sjølv om også eg sjølvsagt ville at barnebarnsbarna mine skulle kunne leve her jorda.

- Alt i orden, Anna, sa ho. Som for å gjere det heilt klart. - Eg veit at du vil dette like mykje som eg.

Eg nikka. Ho såg meg, og så såg ho bort.

- Eg tenkjer så mykje rart om natta, sa ho. - Iblant får eg ikkje sove eingong fordi eg tenkjer så mykje.

- Kva ? spurde eg og kjende at eg hadde lyst til å gi henne ein klem, men eg gjorde det ikkje.

- Neeei, sa ho og drog skuldrene. - Det er liksom berre, det er liksom berre eit stort, brent hòl. Du veit slik som skogen ser ut i november før snøen kjem. Det er så frykteleg dødt. Og midt oppi alt saman høyrer eg ei mengd stemmer som skrik at det er min feil viss det blir slik.

Ho stirte ned i marka og såg nesten ut som Sagar gjorde biletet.

- Men det er det jo ikkje, kviskra eg. - Det kan jo ikkje vere din feil.

Ho drog skuldrene att.

- Nei, eg veit det, sa ho. - Men det følest slik.

Vi var tause ei stund. Miriam stod med hengande skuldrer, og eg skrapa litt med foten i marka.

- Har du noko mat med deg? spurde eg. - Viss du skal stå her heile dagen.

Ho rista hovudet. Eg fann fram bananen min.

Ho sa ingenting om at han hadde reist tusentals mil, og at han ikkje hadde eit merke som sa noko om rett?ferdig handel eller økologisk dyrking. Ho tok berre imot han, og ein stad inni meg kjendest det godt. Eg visste jo at ho hadde kunna kjøpe annan mat viss ho ville, men kanskje ville eg vise henne at ikkje heile ansvaret kvilte henne. Det var noko som var min feil òg.

 

Vi skildest der busshaldeplassen, og eg såg at ho ikkje såg etter meg eg gjekk. Eigentleg gjorde det vel ikkje så mykje, men eg tenkte likevel det eg kom til skulen. Dei første timane den dagen heldt eg meg berre for meg sjølv og sa ikkje stort til nokon. Eg ville helst tenkje Miriam. Eg skjemdest litt for at eg ikkje var like modig som ho. Men det blei storefri og eg kom inn i matsalen, ville eg jo sjølvsagt ikkje sitje åleine, så eg gjekk bort til Nina og Vilma, som var besteveninnene mine eg var lita.

- Hei, sa eg og dumpa ned ein stol ved sida av Vilma. Ho såg litt trøytt opp meg og sukka nesten ho helste tilbake. Både ho og Nina pirka i maten sin.

- Ikkje et dette, sa Vilma til meg. - Det er døds?ekkelt.

Eg såg ned fiskegryta som låg og sumde tallerkenen min saman med nokre ihelkokte poteter. Det såg kanskje ikkje så appetittleg ut, men av Miriam hadde eg lært å alltid vere takknemleg for den maten eg fekk. Særleg etter at ho skreiv eit brev til kantinepersonalet og kravde at dei kjøpte inn meir økologisk, og kjøkkensjefen teipa det opp veggen sin. Det blei kanskje ikkje så store forandringa menyen, men Miriam var fornøgd og nekta å innrømme at ho nokon gong hadde synst at maten smakte vondt.

Eg tenkte biletet Miriam hadde hengt opp kjøkkenet, av dei afrikanske barna som åt med hendene av ei stor gryte. Eg ville vere takknemleg.

- Pytt, sa eg. - Berre vi saltar litt, så blir det nok bra.

I augekroken såg eg at Vilma og Nina heva augebryna mot meg.

- Er ikkje Miriam med deg i dag? spurde Nina.

Eg rista hovudet og tok ein stor bit av den kvite fisken. Eg måtte lukke auga ein augeblink mens eg svelgde han.

- Plar ikkje de alltid ete saman?

- Stort sett, svarte eg og ville høyrast uinteressert ut. Eg veit ikkje heilt kvifor, men eg blei alltid nervøs når andre snakka om Miriam.

- Har ho time?

- Kanskje.

- Er de uvener?

- Nei, svarte eg forbausa og såg opp. Ein kald potetbit heldt å setje seg fast i halsen.

Nina såg nesten forlegen ut, la gaffelen frå seg og skauv tallerkenen til den andre sida av bordet.

- Unnskyld, altså, det var ikkje meininga å blande meg borti noko. Eg tenkte berre at det var rart at de ikkje var samanog Miriam er jo litt spesiell.

ho sa det siste, såg ho nesten gjennomtrengjande meg. Eg visste ikkje om ho ville vere ekkel, eller om det var noko ho ville ha meg til å forklare.

Eg hadde slett ikkje lyst til å snakke om Miriam, men Nina var visst ikkje fornøgd med svaret mitt.

- Synest du ikkje at ho overdriv litt?

Ho høyrdest opphissa ut.

- Vilma sa at ho hadde sett henne nede stasjonen til morgonen i dag, med ei jævla liste som folk skulle skrive under . Noko så pinleg.

Nina strauk vekk nokre gjenstridige hårlokkar som irriterte auga hennar, og søkte Vilma med blikket. Vilma nikka og lente seg bakover i stolen.

- Flaks at ikkje du var med, , Anna. Det er ingenting som irriterer meg meir enn slike aktivistar. Dei er berre overalt og meiner noko om alt, og du berre: Herregud, slapp av litt, !

Ho himla med auga igjen og fnyste. Nina smilte triumferande, snudde seg mot meg og sa lågt:

- Men som sagt, det var jo flaks at ikkje du var med.

Eg kjende sinnet koke i meg, og hadde berre lyst til å reise meg opp og forsvare henne.

Men det gjorde eg ikkje. Eg blei sitjande og ete, og eg måtte dryse endå meir salt, og litt kvitpepar også, ?fisken.

- Synest du det der er godt?

Vilma såg med avsmak restane eg gomla i meg.

Eg drog skuldrene.

- Greitt nok.

Dei sukka, begge to. Kanskje dei syntest eg var håplaus. Og så vi tre som hadde vore besteveninner, lenge, lenge før Miriam kom inn i biletet.

- Har du lyst til å bli med og shoppe i helga? Vi skal ta bussen, og så hadde vi tenkt å bli litt og kino òg.

Begge såg meg som om dei verkeleg var interesserte i kva eg ville svare. Men dei visste det jo frå før. Dei visste at eg ville vere saman med Miriam.

- Eg kan ikkje, sa eg. - Vi skal hytta.

- Skal Miriam vere med?

Spørsmålet kom lynraskt. Som ein støyt. Som ein støyt ein berre vil riste av seg.

Eg nikka. Dei såg kvarandre igjen. Nina beit seg i leppa.

- Det er lenge sidan vi var der. Vi tre.

Eg hugsa det òg. For berre nokre år sidan var egglad viss eg fekk ta med meg Nina og Vilma til sommar?hytta. Og vi bada og hoppa i sanddynene og kjøpte is og luska gutane som budde lenger borte.

Men så blei eg kjend med Miriam, og det var med henne verda kom inn i hovudet mitt. Med eitt blei altviktig, og det var slik eg ville ha det. Kanskje blei det kjedelegare òg, men likevel var det Miriam eg helst ville ta med hytta. Og det var Miriam eg ville overnatte hos, og sjå film med og ringje til midt natta.

Eg ville tenkje korleis ho såg meg med dei alvorlege, brune auga sine, og korleis ho lytta til alt eg sa. Korleis ho tenkte etter når eg sa noko, og korleis ho svarte meg med ei stemme som gjorde meg heilt varm inni meg.

Eg tenkte at ho ikkje hadde sett etter meg eg gjekk frå busshaldeplassen.

Etter siste time drog Nina meg i armen.

- Blir du med heim og ser film? Det er du og eg og Vilma. Vi tre.

Eg sa nei.

Heile vegen heim tenkte eg Miriam. Eg lurte korleis det hadde gått med henne. Om ho hadde fått nokon namn lista. Om ho var glad og fornøgd. Då ville ho plystre og lage fruktsalat. Viss ho var trist, ville egte.

Eg ringde med ein gong eg kom heim. Miriam svarte ikkje.

Neste dag ringde eg igjen. Men ho svarte ikkje heller. Eg begynte å bli uroleg, for eg såg henne aldri skulen. Så midt i samfunnskunnskapen, vi las om FN, stakk eg ut og ringde. Då svarte ho.

- Hei, sa ho. Og eg høyrde at ho hadde gråte.

- Kva er det, Miriam? Kva er det som har skjedd?

Ho begynte å gråte att, og eg kjende at eg blei litt sint for at ho ikkje hadde ringt meg. Eg hadde jo tenkt så mykje henne.

- Kva er det? nesten skreik eg.

- Sagar, høyrde eg henne pipe. - Det er Sagar.

- Kva er det med han? Kva er det med Sagar?

Miriam begynte å gråte så fælt at eg hadde problem med å høyre kva ho sa.

- Han er død! høyrde eg henne. Det lét som eit skrik endå ho berre kviskra.

Eg sprang inn i klasserommet og reiv til meg veska mi. Dei hadde drege for gardinene, for dei såg ny?heitene. Eg sa til læraren at eg hadde hovudverk. Han nikka, og bak han såg eg ei stor og veldig flodbølgje rulle inn over India. Menneska bar tinga sine hovudet, og vatnet rekte dei til skuldrene. Fluger surra rundt og inn i auga barna, og eg visste at Sagar låg der, ein stad under vassmassane.

- Blir du med heim i dag, ? kviskra Nina til meg. - Vi skal sjå ein annan film.

Eg svarte henne ikkje.

Eg sykla så fort eg kunne. Det føltest som om det gjaldt livet, sjølv om nokon allereie var død. Eg tenkte det brente, svarte hòlet til Miriam, som kom til henne om nettene. Eg såg korleis Sagar blei sogen inn i det hòlet, og eg tenkte at Miriam truleg aldri ville kome over det. Ho hadde aldri møtt han. Aldri snakka med han. Men ho hadde brevet hans i ein boks kjøkkenet, og ho ville alltid bere han med seg. Over seg. Over skuldrene sine ville ho bere han, sjølv om han var død.

Ein augeblink tenkte eg at ho kunne ha blitt med meg heim til Nina og sett film. Ein augeblink tenkte eg det, før eg skjønte at eg berre ville kome lenger frå henne . Det var ikkje det eg ville. Eg ville at Miriam skulle vere venen min. Eg ville at ho skulle fortsetje å sjå meg med dei brune auga sine. At ho skulle lytte til det eg sa, slik berre ho kunne lytte.

Om det ikkje hadde vore for det svarte hòlet til Miriam. Det svarte, brente hòlet som ho alltid hadde inni seg, og som gjorde blikket hennar så trist. Som skogen i november, hadde ho sagt. Så dødt var det. Eg ville at ho ikkje skulle vere redd.

 

eg kom heim til Miriam, hadde eg sykla så fort at eg var glovarm i kinna. Eg sprang opp garasjeoppkøyrsla; eg visste kor trist ho ville vere når eg kom inn.

Eit djupt andedrag måtte eg ta, eg ville så gjerne fortelje Miriam kor glad eg var i henne. Eg visste jo kor fortvilt ho var over Sagar, og at eg aldri ville kunne gi han tilbake til henne, kor gjerne eg enn ville. Men enno fanst eg, og eg håpte det ville vere nok.

Eg reiv opp døra til huset hennar.

- Kom, skreik eg, - kom!

Ho såg forbausa meg, men kledde fort seg jakke og sko. Eg tok henne i handa og sprang. Ho sprang òg.

- Kvar skal vi? skreik ho. - Kvar skal vi?

Eg svarte ikkje. Eg berre sprang. Eg ville vise henne at ho ikkje trong vere redd.

Vi tok av frå vegen og fortsette inn mellom furuer og graner. Eg dytta henne framfor meg. Sleppte henne ikkje ein einaste gong. Iblant fall ho. Ho fekk våte flekker knea. Men eg sleppte henne ikkje.

Til slutt datt vi begge utslitne i bakken. Mosen var våt, og trengde inn gjennom olabuksene, og det blei så kaldt. Eg pusta ned i marka. Ho lukta rotne lauv og haust. Miriam lukka auga. Så gret ho. Eg trur ho gret ein heil time. Eg la meg inntil henne og heldt kring hovudet hennar. Til slutt roa ho seg.

- Er du redd her? spurde eg og la meg ryggen ved sida av henne. Himmelen var heilt svart, og langt der oppe lyste stjerner. Dei same stjernene som lyste over Sagar der han låg død ein stad den andre sida av jorda, under ei mengd vatn.

Det var november. Dei nakne trea stod heilt stille rundt oss. Ingen vind rørte ved noko. Det føltest som om det einaste som fanst, var vi og den store, veldige himmelen over oss.

- Veit du kva det betyr? kviskra ho.

- Kva ?

- Namnet hans. Sagar. Veit du kva det betyr?

Det visste eg ikkje.

- Hav, kviskra ho. - Det betyr hav.

Eg fekk tårer i auga ho sa det. Det kjendest som ein klump i hjartet at Sagar skulle døy av det som var hans eige namn. Og kanskje var det vår feil. Alt Miriam hadde lært meg, handla om at det var vår feil at dei døydde ein annan stad. At havet kom og tok dei. At vi geispa mens havet kom og tok dei.

Eg lukka auga hardt og ønskte nok litt at verda ikkje skulle krype så tett innpå oss. Kanskje tenkte eg at eg kunne ha sete heime hos Nina i staden. Eg kunne ha sete der i varmen og ikkje brydd meg om kva som hende andre plassar. Det var liksom for stort. Verda var for stor, og det var for mykje å ta inn over seg.

Eg kikka bort Miriam. Ho låg heilt stille, rett ut, og såg rett opp i himmelen.

Eg visste ikkje kva ho tenkte. Visste ikkje om ho var redd eller modig.

- Det er bra at du er her, Anna, sa ho. - Det er bra at du er her saman med meg.

Eg begynte å hutre. Eg veit ikkje om det var grunn av det ho sa, eller fordi marka var så isande kald og eg hadde blitt våt heilt inn nakne huda. Ho smaug handa si inn i mi. Vi hadde begge tjukke vottar. Likevel heldt ho hardt i meg.

Lenge låg vi slik. Lenge låg vi slik med den veldige himmelen over oss.

Eg stod over skrevs sykkelen i innkøyrsla til Miriams garasje og venta at ho skulle bli ferdig. Det var ein tidleg morgon og ganske kaldt ute. Små frostflak hadde bite seg fast bilrutene, og eg heldt hardt i sykkelstyret fordi det kjendest som om hendene blei varmare . Miriam skravla i veg inne i gangen, og eg såg at ho knytte skolissene hardt og tok seg både lue og vottar. Ho såg alvorleg ut, og det trur eg eg gjorde òg, for det var jo veldig viktige ting vi skulle gjere den dagen.

- Vi går til stasjonen først, sa Miriam. - Alle pend?lar?ane kjem snart, og det er viktig at vi gir dei noko å tenkje allereie no morgonen. Og når deiskal heim att ved femtida, hukar vi dei igjen, og vil dei sikkert skrive under. Eg meiner, dei kan jo ikkje gjere anna. Då ville dei jo vere dumme.

Ho viste meg listene ho hadde laga. «Redd pingvin?ane!» stod det øvst den eine, og «Redd tigrane!» ei anna.

- Det er så sjukt, sa ho. - Eg har lese at det berre er litt over 3000 tigrar att i heile verda. Det er jo heilt feil. Og menneska blir berre fleire og fleire og et meir og meir og slepper ut endå meir CO2. Og så klarer vi ikkje eingong å sørgje for at dyra får leva. Eigentleg burde vi inn rådhuset og tvinge alle til å ut og demonstrere. Det hadde ikkje vore meir enn rett og rimeleg.

Anden dampa av henne når ho snakka, og eg såg at munnrørslene blei litt langsamare no ho kom ut i kulda. Eg fraus allereie, og kunne nok ha tenkt meg å inn og varme meg litt, men eg såg at Miriam var ivrig etter å kome av stad, og eg forstod at eg ikkje burde somle.

- Eg må berre inn og tisse, sa eg og skunda meg alt eg kunne så eg ikkje skulle forseinke oss. Då eg skylde varmt vatn over dei stive hendene mine, kunne eg ikkje la vere å lukke auga, og eg blei kanskje ståande litt for lenge, men det var så herleg å kjenne varmen tine fingrane.

eg kom ut, såg eg Miriam stå drøymande og opp?slukt av fotografiet av Sagar. Sagar var fadder?barnet hennar og budde i India. Han var fire år gammal og søt som eit ekorn. På biletet stod han berrføtt i ei litt for stor skjorte framfor huset der han og mor hans og onkelen budde. Han hadde mørkt hår som nesten hang ned over auga, og var skiten knea og i ansiktet. Han stirte inn i kameraet med halvopen munn, og det var ikkje lett å vite om han berre ville bli ståande etter fotoaugeblinken, eller om han ville hoppe ned huk, fylle hendene med jord og styrte glad av stad. Iblant lo Miriam når ho såg bilete av Sagar, men iblant hadde ho tårer i auga.

Til å begynne med hadde ho hatt mor til Sagar som fadderbarn. Ho var eitt år eldre enn Miriam og eg, men ho såg mykje yngre ut. Ho var mager og underernært. Oppvaksen barneheim, for ingen visste kvar foreldra hennar var. Mor til Sagar såg alltid glad ut, menein dag blei ho valdteken av ein forstandar barne?heimen, så ho blei tvinga til å rømme og føde barnet sitt ute gata. Organisasjonen som hadde omsorga for fadderbarna, tok seg av henne og hjelpte henne å finne onkelen. Og no budde ho der, og Miriam hadde overteke Sagar som fadderbarnet sitt i staden.

- OK, dreg vi, sa Miriam og putta biletet i jakkelomma. Eg måtte anstrengje meg for å henge med sykkeltempoet hennar, og presis ti over halv åtte stod vi oppstilte den første busslasta med pendlarar skunda seg mot fotgjengarfeltet.

- Vil du vere med og redde tigrane i verda frå ut?rydding? sa Miriam og strekte lista si fram mot ein mann med grått skjegg og brun dokumentmappe. Mannen berre rista hovudet og gjekk vidare mot fortauet.

- Men pingvinane, ? fortsette Miriam. - Veit du ikkje at kjempemange sjøfuglar står i akutt fare for å bli utrydda?

Mannen svarte ikkje, berre skunda seg vidare og forsvann. Miriam sukka til meg og drog skuldrene.

- Ingen vits i å sløse bort tid idiotar.

Saman gjekk vi bort til ei dame som sat og åt banan ved kiosken.

- Bananar, altså, kviskra Miriam til meg, - dei kjem heilt frå Den dominikanske republikken. Tenk kor mykje CO2-utslepp det blir av det. Berre for at vi skal sitje her og tru at det er ein slags rett å ete banan 365 dagar i året.

- Men kanskje han har merket for rettferdig handel og økologisk dyrking, mumla eg og tenkte bananen eg sjølv hadde i veska.

- Det er jo høgsesong for svenske eple, mumla ho tilbake. - Det veit nok eigentleg dama. Ho er berre for lat til å bry seg om det.

Dama smilte til oss vi kom bort. Kanskje ho trudde vi skulle spørje om vegen, og blei nok litt forbausa Miriam i staden spurde henne kva ho syntest vi burde gjere for å redusere CO2-utsleppa.

- Nja, sa ho. - Det veit eg ikkje akkurat. Men ein kan jo passe å ikkje forsøple naturen og kanskje sløkkje lysa etter seg heime.

Eg såg at Miriam blei irritert. Det var slikt ho pla kalle typisk mannen i gata-samvit, men ho fortsette å smile og fortalde dama om Antarktis og overfløymingane og utarminga av ressursane i verda. Eg såg at dama drog seg litt tilbake og sette veska i fanget.

- Det er jo triveleg at du er så engasjert, svarte ho Miriam tagde for å dra pusten. - Men burde ikkje de vere skulen denne t.d.?

Ho såg strengt oss begge, og eg drista meg til å smile, for klassen min begynte seint denne dagen. Men Miriam, ho skulka, og eg visste at ho ikkje syntest det var så viktig å skulen i forhold til kor viktig det var å prøve å redde jorda.

Mange, mange kveldar hadde vi sete kvar vår puff rommet til Miriam, og ho hadde fortalt meg alt om kva som var i ferd med å skje med planeten. Rett nok hadde eg sett Al Gores film skulen, og i geografi- og samfunnskunnskapstimane hadde vi snakka om kva som ville skje når Asia blei overfløymd og ei mengd menneske måtte flykte. Men alt som var verkeleg viktig, og som hadde fått oss til å bli så sinte og fortvilte at vi gret saman, det hadde eg lært av Miriam. Ho hadde fortalt om barn som hadde døydd berre fordi det var mangel enkle medisinar, og barn som blei tvinga til å jobbe som slavar dag og natt og måtte binde opp augeloka for å halde seg vakne. Og no sette dama spørsmålsteikn ved at vi ikkje var skulen!

- Deha respekt for noko så viktig som skulen, sa dama og rynka nasen til oss.

- Ja, men viha respekt for jorda også, og verne ressursane, sa Miriam og smilte så hoha fått krampe i kjeven.

- Ja, men slike ting har vi politikarane til å ta seg av for oss.

Dama reiste seg og retta skrukkene kåpa si.

- Viss du tek skulen alvor, så kanskje du blir ein flink politikar ein vakker dag.

Ho kasta bananskalet sitt i søppelkassa og nikka oppmodande til oss ho gjekk.

- Kjerring, kveste Miriam. - Ho har nok aldri høyrt om kva ein kompost er eingong.

 

Sola hadde forsiktig begynt å titte fram bak skyene, men det bles ganske mykje, og eg fraus framleis.

- Kanskje vi skulle skulen likevel, sa eg. - Han begynner snart.

Miriam klappa meg armen.

- Gå, du, sa ho. - Eg må bli her.

Eg såg henne lenge inn i auga for å sjå om ho var skuffa over meg, men eg såg at ho forstod. Ho visste at eg ville skjemmast viss eg ikkje gjekk skulen, og ho forstod nok at eg ikkje brann slik som ho gjorde, òg, sjølv om også eg sjølvsagt ville at barnebarnsbarna mine skulle kunne leve her jorda.

- Alt i orden, Anna, sa ho. Som for å gjere det heilt klart. - Eg veit at du vil dette like mykje som eg.

Eg nikka. Ho såg meg, og så såg ho bort.

- Eg tenkjer så mykje rart om natta, sa ho. - Iblant får eg ikkje sove eingong fordi eg tenkjer så mykje.

- Kva ? spurde eg og kjende at eg hadde lyst til å gi henne ein klem, men eg gjorde det ikkje.

- Neeei, sa ho og drog skuldrene. - Det er liksom berre, det er liksom berre eit stort, brent hòl. Du veit slik som skogen ser ut i november før snøen kjem. Det er så frykteleg dødt. Og midt oppi alt saman høyrer eg ei mengd stemmer som skrik at det er min feil viss det blir slik.

Ho stirte ned i marka og såg nesten ut som Sagar gjorde biletet.

- Men det er det jo ikkje, kviskra eg. - Det kan jo ikkje vere din feil.

Ho drog skuldrene att.

- Nei, eg veit det, sa ho. - Men det følest slik.

Vi var tause ei stund. Miriam stod med hengande skuldrer, og eg skrapa litt med foten i marka.

- Har du noko mat med deg? spurde eg. - Viss du skal stå her heile dagen.

Ho rista hovudet. Eg fann fram bananen min.

Ho sa ingenting om at han hadde reist tusentals mil, og at han ikkje hadde eit merke som sa noko om rett?ferdig handel eller økologisk dyrking. Ho tok berre imot han, og ein stad inni meg kjendest det godt. Eg visste jo at ho hadde kunna kjøpe annan mat viss ho ville, men kanskje ville eg vise henne at ikkje heile ansvaret kvilte henne. Det var noko som var min feil òg.

 

Vi skildest der busshaldeplassen, og eg såg at ho ikkje såg etter meg eg gjekk. Eigentleg gjorde det vel ikkje så mykje, men eg tenkte likevel det eg kom til skulen. Dei første timane den dagen heldt eg meg berre for meg sjølv og sa ikkje stort til nokon. Eg ville helst tenkje Miriam. Eg skjemdest litt for at eg ikkje var like modig som ho. Men det blei storefri og eg kom inn i matsalen, ville eg jo sjølvsagt ikkje sitje åleine, så eg gjekk bort til Nina og Vilma, som var besteveninnene mine eg var lita.

- Hei, sa eg og dumpa ned ein stol ved sida av Vilma. Ho såg litt trøytt opp meg og sukka nesten ho helste tilbake. Både ho og Nina pirka i maten sin.

- Ikkje et dette, sa Vilma til meg. - Det er døds?ekkelt.

Eg såg ned fiskegryta som låg og sumde tallerkenen min saman med nokre ihelkokte poteter. Det såg kanskje ikkje så appetittleg ut, men av Miriam hadde eg lært å alltid vere takknemleg for den maten eg fekk. Særleg etter at ho skreiv eit brev til kantinepersonalet og kravde at dei kjøpte inn meir økologisk, og kjøkkensjefen teipa det opp veggen sin. Det blei kanskje ikkje så store forandringa menyen, men Miriam var fornøgd og nekta å innrømme at ho nokon gong hadde synst at maten smakte vondt.

Eg tenkte biletet Miriam hadde hengt opp kjøkkenet, av dei afrikanske barna som åt med hendene av ei stor gryte. Eg ville vere takknemleg.

- Pytt, sa eg. - Berre vi saltar litt, så blir det nok bra.

I augekroken såg eg at Vilma og Nina heva augebryna mot meg.

- Er ikkje Miriam med deg i dag? spurde Nina.

Eg rista hovudet og tok ein stor bit av den kvite fisken. Eg måtte lukke auga ein augeblink mens eg svelgde han.

- Plar ikkje de alltid ete saman?

- Stort sett, svarte eg og ville høyrast uinteressert ut. Eg veit ikkje heilt kvifor, men eg blei alltid nervøs når andre snakka om Miriam.

- Har ho time?

- Kanskje.

- Er de uvener?

- Nei, svarte eg forbausa og såg opp. Ein kald potetbit heldt å setje seg fast i halsen.

Nina såg nesten forlegen ut, la gaffelen frå seg og skauv tallerkenen til den andre sida av bordet.

- Unnskyld, altså, det var ikkje meininga å blande meg borti noko. Eg tenkte berre at det var rart at de ikkje var samanog Miriam er jo litt spesiell.

ho sa det siste, såg ho nesten gjennomtrengjande meg. Eg visste ikkje om ho ville vere ekkel, eller om det var noko ho ville ha meg til å forklare.

Eg hadde slett ikkje lyst til å snakke om Miriam, men Nina var visst ikkje fornøgd med svaret mitt.

- Synest du ikkje at ho overdriv litt?

Ho høyrdest opphissa ut.

- Vilma sa at ho hadde sett henne nede stasjonen til morgonen i dag, med ei jævla liste som folk skulle skrive under . Noko så pinleg.

Nina strauk vekk nokre gjenstridige hårlokkar som irriterte auga hennar, og søkte Vilma med blikket. Vilma nikka og lente seg bakover i stolen.

- Flaks at ikkje du var med, , Anna. Det er ingenting som irriterer meg meir enn slike aktivistar. Dei er berre overalt og meiner noko om alt, og du berre: Herregud, slapp av litt, !

Ho himla med auga igjen og fnyste. Nina smilte triumferande, snudde seg mot meg og sa lågt:

- Men som sagt, det var jo flaks at ikkje du var med.

Eg kjende sinnet koke i meg, og hadde berre lyst til å reise meg opp og forsvare henne.

Men det gjorde eg ikkje. Eg blei sitjande og ete, og eg måtte dryse endå meir salt, og litt kvitpepar også, ?fisken.

- Synest du det der er godt?

Vilma såg med avsmak restane eg gomla i meg.

Eg drog skuldrene.

- Greitt nok.

Dei sukka, begge to. Kanskje dei syntest eg var håplaus. Og så vi tre som hadde vore besteveninner, lenge, lenge før Miriam kom inn i biletet.

- Har du lyst til å bli med og shoppe i helga? Vi skal ta bussen, og så hadde vi tenkt å bli litt og kino òg.

Begge såg meg som om dei verkeleg var interesserte i kva eg ville svare. Men dei visste det jo frå før. Dei visste at eg ville vere saman med Miriam.

- Eg kan ikkje, sa eg. - Vi skal hytta.

- Skal Miriam vere med?

Spørsmålet kom lynraskt. Som ein støyt. Som ein støyt ein berre vil riste av seg.

Eg nikka. Dei såg kvarandre igjen. Nina beit seg i leppa.

- Det er lenge sidan vi var der. Vi tre.

Eg hugsa det òg. For berre nokre år sidan var egglad viss eg fekk ta med meg Nina og Vilma til sommar?hytta. Og vi bada og hoppa i sanddynene og kjøpte is og luska gutane som budde lenger borte.

Men så blei eg kjend med Miriam, og det var med henne verda kom inn i hovudet mitt. Med eitt blei altviktig, og det var slik eg ville ha det. Kanskje blei det kjedelegare òg, men likevel var det Miriam eg helst ville ta med hytta. Og det var Miriam eg ville overnatte hos, og sjå film med og ringje til midt natta.

Eg ville tenkje korleis ho såg meg med dei alvorlege, brune auga sine, og korleis ho lytta til alt eg sa. Korleis ho tenkte etter når eg sa noko, og korleis ho svarte meg med ei stemme som gjorde meg heilt varm inni meg.

Eg tenkte at ho ikkje hadde sett etter meg eg gjekk frå busshaldeplassen.

Etter siste time drog Nina meg i armen.

- Blir du med heim og ser film? Det er du og eg og Vilma. Vi tre.

Eg sa nei.

Heile vegen heim tenkte eg Miriam. Eg lurte korleis det hadde gått med henne. Om ho hadde fått nokon namn lista. Om ho var glad og fornøgd. Då ville ho plystre og lage fruktsalat. Viss ho var trist, ville egte.

Eg ringde med ein gong eg kom heim. Miriam svarte ikkje.

Neste dag ringde eg igjen. Men ho svarte ikkje heller. Eg begynte å bli uroleg, for eg såg henne aldri skulen. Så midt i samfunnskunnskapen, vi las om FN, stakk eg ut og ringde. Då svarte ho.

- Hei, sa ho. Og eg høyrde at ho hadde gråte.

- Kva er det, Miriam? Kva er det som har skjedd?

Ho begynte å gråte att, og eg kjende at eg blei litt sint for at ho ikkje hadde ringt meg. Eg hadde jo tenkt så mykje henne.

- Kva er det? nesten skreik eg.

- Sagar, høyrde eg henne pipe. - Det er Sagar.

- Kva er det med han? Kva er det med Sagar?

Miriam begynte å gråte så fælt at eg hadde problem med å høyre kva ho sa.

- Han er død! høyrde eg henne. Det lét som eit skrik endå ho berre kviskra.

Eg sprang inn i klasserommet og reiv til meg veska mi. Dei hadde drege for gardinene, for dei såg ny?heitene. Eg sa til læraren at eg hadde hovudverk. Han nikka, og bak han såg eg ei stor og veldig flodbølgje rulle inn over India. Menneska bar tinga sine hovudet, og vatnet rekte dei til skuldrene. Fluger surra rundt og inn i auga barna, og eg visste at Sagar låg der, ein stad under vassmassane.

- Blir du med heim i dag, ? kviskra Nina til meg. - Vi skal sjå ein annan film.

Eg svarte henne ikkje.

Eg sykla så fort eg kunne. Det føltest som om det gjaldt livet, sjølv om nokon allereie var død. Eg tenkte det brente, svarte hòlet til Miriam, som kom til henne om nettene. Eg såg korleis Sagar blei sogen inn i det hòlet, og eg tenkte at Miriam truleg aldri ville kome over det. Ho hadde aldri møtt han. Aldri snakka med han. Men ho hadde brevet hans i ein boks kjøkkenet, og ho ville alltid bere han med seg. Over seg. Over skuldrene sine ville ho bere han, sjølv om han var død.

Ein augeblink tenkte eg at ho kunne ha blitt med meg heim til Nina og sett film. Ein augeblink tenkte eg det, før eg skjønte at eg berre ville kome lenger frå henne . Det var ikkje det eg ville. Eg ville at Miriam skulle vere venen min. Eg ville at ho skulle fortsetje å sjå meg med dei brune auga sine. At ho skulle lytte til det eg sa, slik berre ho kunne lytte.

Om det ikkje hadde vore for det svarte hòlet til Miriam. Det svarte, brente hòlet som ho alltid hadde inni seg, og som gjorde blikket hennar så trist. Som skogen i november, hadde ho sagt. Så dødt var det. Eg ville at ho ikkje skulle vere redd.

 

eg kom heim til Miriam, hadde eg sykla så fort at eg var glovarm i kinna. Eg sprang opp garasjeoppkøyrsla; eg visste kor trist ho ville vere når eg kom inn.

Eit djupt andedrag måtte eg ta, eg ville så gjerne fortelje Miriam kor glad eg var i henne. Eg visste jo kor fortvilt ho var over Sagar, og at eg aldri ville kunne gi han tilbake til henne, kor gjerne eg enn ville. Men enno fanst eg, og eg håpte det ville vere nok.

Eg reiv opp døra til huset hennar.

- Kom, skreik eg, - kom!

Ho såg forbausa meg, men kledde fort seg jakke og sko. Eg tok henne i handa og sprang. Ho sprang òg.

- Kvar skal vi? skreik ho. - Kvar skal vi?

Eg svarte ikkje. Eg berre sprang. Eg ville vise henne at ho ikkje trong vere redd.

Vi tok av frå vegen og fortsette inn mellom furuer og graner. Eg dytta henne framfor meg. Sleppte henne ikkje ein einaste gong. Iblant fall ho. Ho fekk våte flekker knea. Men eg sleppte henne ikkje.

Til slutt datt vi begge utslitne i bakken. Mosen var våt, og trengde inn gjennom olabuksene, og det blei så kaldt. Eg pusta ned i marka. Ho lukta rotne lauv og haust. Miriam lukka auga. Så gret ho. Eg trur ho gret ein heil time. Eg la meg inntil henne og heldt kring hovudet hennar. Til slutt roa ho seg.

- Er du redd her? spurde eg og la meg ryggen ved sida av henne. Himmelen var heilt svart, og langt der oppe lyste stjerner. Dei same stjernene som lyste over Sagar der han låg død ein stad den andre sida av jorda, under ei mengd vatn.

Det var november. Dei nakne trea stod heilt stille rundt oss. Ingen vind rørte ved noko. Det føltest som om det einaste som fanst, var vi og den store, veldige himmelen over oss.

- Veit du kva det betyr? kviskra ho.

- Kva ?

- Namnet hans. Sagar. Veit du kva det betyr?

Det visste eg ikkje.

- Hav, kviskra ho. - Det betyr hav.

Eg fekk tårer i auga ho sa det. Det kjendest som ein klump i hjartet at Sagar skulle døy av det som var hans eige namn. Og kanskje var det vår feil. Alt Miriam hadde lært meg, handla om at det var vår feil at dei døydde ein annan stad. At havet kom og tok dei. At vi geispa mens havet kom og tok dei.

Eg lukka auga hardt og ønskte nok litt at verda ikkje skulle krype så tett innpå oss. Kanskje tenkte eg at eg kunne ha sete heime hos Nina i staden. Eg kunne ha sete der i varmen og ikkje brydd meg om kva som hende andre plassar. Det var liksom for stort. Verda var for stor, og det var for mykje å ta inn over seg.

Eg kikka bort Miriam. Ho låg heilt stille, rett ut, og såg rett opp i himmelen.

Eg visste ikkje kva ho tenkte. Visste ikkje om ho var redd eller modig.

- Det er bra at du er her, Anna, sa ho. - Det er bra at du er her saman med meg.

Eg begynte å hutre. Eg veit ikkje om det var grunn av det ho sa, eller fordi marka var så isande kald og eg hadde blitt våt heilt inn nakne huda. Ho smaug handa si inn i mi. Vi hadde begge tjukke vottar. Likevel heldt ho hardt i meg.

Lenge låg vi slik. Lenge låg vi slik med den veldige himmelen over oss.

Logg inn for å lese mer

Forfatter: Annelis Johansson

Oversatt av: Susanne Vebel

Utgiver: Bokförlaget Opal AB

Innspilt av: Johanna Hinteregger

Oppgaver

  • 1Språk- og kulturforståelse

    Formålet her er å åpne for nabospråket gjennom forskjellige språklige innganger. 

     

    To og to:

    • Velg teksten på et nabospråk. Den ene leser første avsnitt av novellen høyt for den andre (Dere må gjerne hjelpe hverandre med uttalen).
    • Hva får vi vite i første avsnitt? Hvis det er ord dere ikke forstår, eller som dere ikke kan forstå ut fra konteksten, kan dere gjerne bruke ordboken.
    • Diskuter hvordan det var "å smake" på det andre språket.
    • Gå tilbake til det avsnittet dere akkurat har jobbet med, og oversett teksten til deres eget språk.
    • Hvilke likhetstrekk ut over ordforråd får dere øye på? Noter likheter og forskjeller.
    • Les resten av teksten. Følgende adjektiver brukes i den svenske originalteksten for å beskrive Miriam:
      • allvarlig
      • ivrig
      • drömmande
      • irriterad
      • engagerad
      • förtvivlad
      • besviken
      • tacksam
      • nöjd
      • speciell
      • pinsam
      • ledsen
      • förvånad
      • rädd
    • Undersøk hvordan Miriam er beskrevet på nabospråkene.
    • Sammenlikn ordlistene og diskuter ordene med gruppen din.
    • Hvor mange av ordene er de samme (det er likegyldig om de staves forskjellig)?
    • Les setningene som de inngår i, og diskuter setningene.

     

  • 2Inn i teksten

    To og to:

    • Har dere hatt en venn som dere ville ha gjort alt for?
    • Hva var det med denne vennen, som gjorde at dere hadde det sånn?
    • Har en venn noensinne lært dere eller introdusert dere for noe helt nytt?
    • Hva lærte det dere?
    • Har dere noensinne forsvart en venn?
    • Beskriv hva dere gjorde.
    • Har en venn noensinne forsvart dere?
    • Beskriv hva han eller hun gjorde.
    • Skriv ned noen tanker om historiens figurer (kort):
      • Miriam
      • Anna (jeg)
      • Vilma og Nina
    • Sammenlikn med andre i klassen. Har dere samme tanker, eller er de forskjellige? Hvorfor?

     

  • 3Ned i teksten

    To og to:

    • Hvorfor skal Miriam og Anna til stasjonen?
    • Hvem er Sagar?
    • Hvorfor synes Miriam at tanta skal spise eplet i stedet for bananen?
    • Hvordan vil dere beskrive et "Svenssonsamvete" (linje 39)?
    • Hvorfor prøver Anna å spise lunsjen selv om ikke synes den er noe god?
    • Hvorfor følte Anne "hus ilskan kokade inom" hende da hun snakket med Nina og Wilma?
    • Hvorfor griner Miriam da Anna får tak i henne på telefonen?
    • Hvorfor tenker Anna at det kanskje er deres skyld at Sagar er død?
    • Hvem er Miriam?
    • Velg ti sitater fra teksten som dere synes beskriver Miriam som person.
    • Skriv ned to adjektiver som dere synes beskriver Miriam. F.eks: "-Jag tänker så konstiga saker på nätterna, sa hon. Ibland kan jag inte ens sova för att jag tänker så mycket." (linje 62) - urolig.
    • Sammenlikn adjektivene deres med et annet pars adjektiver. Er beskrivelsene deres noenlunde like, eller er de veldig forskjellige? Hvorfor?
    • Velg ut ti sitater som dere synes beskriver relasjonen mellom forskjellige personer i teksten.
    • Sammenlikn sitatene deres med andres.
    • Velg en relasjon som dere sammen beskriver på ti setninger.

     

  • 4Ut av teksten

    Plenum:

    • Historien handler om to tenåringsjenter. Den foregår i nåtidens Sverige. Hvordan tror dere at historien hadde vært hvis den i stedet:
      • Handlet om to gutter?
      • Handlet om en gutt og en jente?
      • Handlet om studenter på rundt 20 år?
      • Foregikk i et annet land (ikke i Norden)?
      • Foregikk for 100 år siden?

     

    Gruppe:

    • Se gjennom siste ukes aviser. Finn artikler som handler om miljø. Skriv korte eller muntlige eller skriftlige referater av hva de skriver om. Er det positive eller negatuve nyheter?
    • Er dere like redde for miljøet som Miriam? Hvorfor? Hvorfor ikke?
    • Hva synes dere man skal gjøre for å forurende mindre?
    • Gjør dere noe for å hjelpe miljøet? Hva?
    • Hvilke miljøorganisasjoner finnes i ditt land? Hvordan arbeider de?