Tekst
Video
Spel og leik
Konkurranse
Lydinnspeling
Oppgåve
Faglitteratur
Lærarrettleiing

Gløymt passord?

 

Læringsmål

{{learningObjectiv.description}}

Oppgåva er no levert

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Kommentar

Oppgåver

{{assignment.Comment}}

Gå til oppgåver
print

Lagring av energi

Lagring af energi

Å kunne lagre energi slik at han er tilgjengeleg når han skal nyttast, har vore eit av dei viktigaste elementa i dei siste 100 åra med utvikling. Olje, gass og kol er nemleg svært energihaldige, og dei kan fyllast på ein tank og forbrennast akkurat når det er naudsynt å starte bilen eller flyet – eller når anglegget skal produsere straum til kjøleskapa, komfyrane og varmesystema våre. 

 

I løpet av dei siste åra har behovet auka for å finne metodar for å lagre energi frå t.d. vind og sol, som ikkje alltid er tilgjengeleg.


Batteri

Batteri er ein kjend måte å lagre elektrisitet på. Ei av årsakene til at det framleis ikkje finst mange elektriske bilar, er at batteria er store og tunge dersom dei skal kunne levere nok energi til t.d. ein bil. Eit tradisjonelt bilbatteri kan vege opptil 400–500 kg og må ladast opp i kanskje 3–4 timar for at bilen skal kunne køyre 150 km. Same avstand kan oppnåast med kanskje berre fem liter bensin som ikkje tek mange sekund å fylle på tanken. I dag blir det derfor forska på å byggje batteri som er meir effektive, t.d. basert på stoffet litium. På den måten kan både effektiviteten til og storleiken på batteria forbetrast.

 

Eit batteri verkar ved at det skjer ein kjemisk prosess der det blir frigjort elektron. I den eine polen på batteriet er det eit stoff som har underskot av elektron, og i den andre polen er det eit stoff som har overskot av elektron. Når ein leidning vert kopla mellom desse polane, vil elektrona strøyme frå der det er overskot, til der det er underskot – den energien kallar vi ein elektrisk straum. Når leidningen ikkje er kopla mellom polane, vil strøyminga stoppe, og batteriet vil halde på elektrona som er att, til ein leidning igjen blir kopla til.

Vekt (potensiell energi)

Ein av dei eldste metodane for lagring av energi går ut på å utnytte tyngdekrafta. I ei gammal pendelklokke blir uret trekt opp ved hjelp av vekter som gradvis får uret til å gå. I eit moderne vasskraftverk blir vatnet demt opp bak store demningar og ført ned til eit lågare nivå gjennom turbinar der det blir produsert straum. Metoden kan også nyttast til å pumpe vatnet opp frå lågtliggjande område når det er nok energi – og på den måten lagre energien fram til han skal nyttast. På same måte kan energien lagrast i ei fjør som er spend fast. Energien blir her frigjord ettersom fjøra ikkje lenger er spend like godt fast. Det er faktisk òg gjort forsøk på å lage bilar som kan køyre ved hjelp av ei fjør, men det krev svært store fjører og fungerer ikkje så godt i lengda.


Bioetanol

Når sola skin, blir det lagra energi i plantane. Det skjer gjennom ein prosess som heiter fotosyntese, der CO2-et i lufta og vatnet plantane trekkjer opp gjennom røtene, blir gjort om til sukkerstoff og oksygen:


12 H2O + lys → 6 O2 + 24 H+ («kjemisk energi»).
6 CO2 + 24 H+ («kjemisk energi») → C6H12O6 + 6 H2O.


Plantesukker kan deretter gjerast om til alkohol ved gjæring – som ved produksjon av øl eller vin. Denne typen alkohol heiter bioetanol og er ei effektiv lagring av energi som kan nyttast som drivstoff for bilar.


Hydrogen

Hydrogen på jorda er vanlegvis bunde i vatn, som består av to hydrogenatom og eitt oksygenatom. Ved elektrolyse, som er skildra nærare i avsnittet «Om hydrogenenergi», kan vatn delast opp att til oksygen og hydrogen. Hydrogen er svært energihaldig, og vil gjerast om til vatn igjen. Om ein lagrar hydrogen, kan energien som blir avgitt når det blir danna vatn, nyttast til å produsere elektrisitet og varme. Det skjer i ei såkalla brenselscelle.


Andre lagringsformer

Det blir også eksperimentert med andre lagringsformer rundt om i verda fordi alle dei ovannemnde har ulike utfordringar for å kunne erstatte olje og gass som framtidige energilager. Eit døme er det som heiter FES – eller på engelsk Flywheel Energy Storage. Her blir energien lagra ved at eit stort hjul roterer svært raskt. Hjulet held fram med å rotere fordi det ligg plassert i vakuum der det ikkje er motstand. Når energien skal nyttast, kan hjulet langsamt bremse og overførast til t.d. produksjon av elektrisitet. Energien som blir lagra på denne måten, heiter kinetisk energi. Prinsippet er framleis berre på eksperimentstadiet.

 

Energi kan òg bli lagra som komprimert luft – trykkluft – i store tankar. Når energien skal nyttast, blir tanken opna, og lufta siv ut akkurat som frå ein ballong. Luftstraumen kan deretter drive eit hjul som genererer straum. 

 

Men ingen av disse teknikkane ser ut til å kunne fungere i dei nærmaste åra. 

Logg inn for å lesa meir

Oppgåver

  • Fleirvalsoppgåver

  • Temaoppgåve

    • 1Temaoppgåve

      Beskriv ulike måtar energi kan bli lagra på. Kva er fordelane og ulempene ved dei ulike måtane?

    • 2Temaoppgåve

      Søk på nettet etter «lagring av energi» og «energilagring» og finn minst tre oppfinnsame måtar forskarar har jobba med for å kunne lagre energi. Beskriv metodane. Er det nokre av desse du trur vil bli brukt i framtida? Kvifor/kvifor ikkje?

  • Vennskapsklasse

    • 1Vennskapsklasse

      Ta bilete av minst tre ulike måtar å lagre energi på. Beskriv korleis dei verkar, og korleis de trur rolla deira blir i framtida. Send bileta og forklaringane til vennskapsklassen dykkar. Har de valt ulike måtar? Har de ulike haldningar til kva som verkar i framtida?