Tekst
Video
Spel og leik
Konkurranse
Lydinnspeling
Oppgåve
Faglitteratur
Lærarrettleiing

Gløymt passord?

 

Læringsmål

{{learningObjectiv.description}}

Oppgåva er no levert

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Kommentar

Oppgåver

{{assignment.Comment}}

Gå til oppgåver
print

Korleis får vi varme?

Klassetrinn 8.-10. klasse Fag Naturfag Læringsfokus Natur og miljø Tema Berekraft Emne Klima Kjemi Type Tekst
hvordanfaarvivarmen.jpg

Om klimaet ikkje endrar seg, vil nok behovet vårt for varme vere det same som i dag i framtida òg. Men om drivhuseffekten endrar klimaet merkbart, kan det hende vi får det varmare her i Norden. Det vil redusere behovet vårt for oppvarming av bustadene.

 


Kva er varme?    

Eit av dei viktigaste elementa for å kunne halde varmen når det er kaldt utanfor, er å sørgje for at varmen ikkje slepp ut. Varme er ein slags energi – og varmeenergi er eit uttrykk for rørsle. Vi veit at alle ting rundt oss består av atom og molekyl. Sjølv i metall og diamantar ligg ikkje partiklane i ro, dei er i konstant rørsle: att og fram i små rørsler. Når eit stoff blir tilført energi, aukar farten i rørsla – det blir med andre ord meir rørsle i atoma. Ei slik rørsle i eit stoff der atoma rører seg langsamt, kjennest kaldt, men stoff med rask rørsle kjennest varmt. Kanskje har du høyrt om det absolutte nullpunktet? Det absolutte nullpunktet er eit uttrykk for at atomrørsla er heilt stille. Det betyr òg at det ikkje kan bli kaldare. Det absolutte nullpunktet er –273,15 °C og kallast òg 0 °K. C står for Celsius, og K står for Kelvin.

 


Varme og isolering

Når vi snakkar om at varmen slepp ut, eller når vi varmar mat i ei gryte på komfyren, utnyttar vi at atoma i rørsle påverkar andre atom og sørgjer for å etablere ei form for jamvekt. Med andre ord: at atoma rører seg like raskt. Om vi vil sørgje for at varmen ikkje slepp ut av husa våre, handlar det derfor om å sørgje for at rørsla i atoma ikkje kan overførast til andre atom. Det aller beste hadde vore å ha eit heilt tomt rom der det ikkje finst atom, mellom dei indre og ytre delane av huset. Då ville ingen varme sleppe ut. Det er dette prinsippet ein nyttar i t.d. termosar. Ein termos held på varmen ved å ha to lag metall eller glass, der lufta imellom er sogen ut.


Framtidsbygningar

Forskarar og arkitektar håpar å kunne utvikle hus som nesten ikkje krev ekstra oppvarming. Dette skal dei greie ved hjelp av ein kombinasjon av nye materiale og konstruksjonar. Ein seier at desse moderne husa nyttar passiv varme, fordi dei greier seg med den varmen som kjem naturleg inn i huset. Her kan det vere ei utfordring å sørgje for at inneklimaet er bra og ikkje for «tett», fordi lufta ikkje blir skifta ut inne i huset.

Desse «passivhusa» er veldig godt isolerte, og dei vender vanlegvis mot sør for å utnytte solvarmen. Dei har ventilasjonssystem der den friske lufta først blir varma opp ved hjelp av jordvarme. Dei har spesialutvikla varmepumper som kan varme opp bruksvatnet i huset. Dei elektriske apparata i huset er valde med omhug, slik at dei ikkje nyttar så veldig mykje elektrisitet. Målet er at husa i framtida stort sett ikkje skal nytte energi til oppvarming.

Ei av utfordringane med denne typen bygningar er at dei ofte har veldig tjukke veggar. Det er vanskeleg å isolere effektivt og miljøvennleg utan å samstundes nytte stor plass. Moderne isoleringsmateriale som steinull og glasull er i tillegg til å verke isolerande òg brannhemmande, og det er naturlegvis òg viktig. I forsøk på å finne alternativ til glasull og steinull, som det krev store energimengder å produsere, har ein bygd med halm og nytta blåskjel til isolering. Begge delar er vanskeleg å handtere, fyller godt og vil derfor sannsynlegvis ikkje få større spreiing.

I moderne energisparande hus er veggane ofte 50 cm tjukke, og derfor jobbar forskarane med å finne alternativ for framtida. I Noreg viste eit team frå Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet i Trondheim i 2011 fram eit nytt materiale laga av kjempesmå silisiumkuler – kalla nanoisoleringsmateriale. «Nano» betyr at noko er veldig lite. Dette materialet isolerer like energisparande hus med berre 15 cm materiale. 

Logg inn for å lesa meir

Oppgåver

  • Fleirvalsoppgåver

  • Temaoppgåve

    • 1Temaoppgåve

      Sjå for deg at du er arkitekt og skal teikne fire hus ein gong i framtida. Kanskje om 20 år. Kvar kjem varmen til desse husa frå? Teikn husa og beskriv kvar varmen kjem frå. Korleis sikrar du at det òg kjem frisk luft inn i huset?

    • 2Temaoppgåve

      Ta bilete av varmekjeldene heime hos dykk og ta bileta med til skolen. Samle bileta til ein presentasjon i t.d.. PowerPoint, og beskriv dei ulike varmekjeldene. Diskuter i klassen kor mange oppvarmingsmetodar vi brukar i dag, som òg vil eksistere om 20 år.

  • Vennskapsklasse

    • 1Vennskapsklasse

      Kvar kjem varmen til skolen frå? Ta bilete av varmesystemet på skolen – både fyren og radiatorar – og rekn ut kor mykje energi som blir brukt på skolen per elev per år. Send bilete og resultat til vennskapsklassen, og jamfør dei. Er skilnadene store? Korleis kan det ha seg?