Tekst
Video
Spel og leik
Konkurranse
Lydinnspeling
Oppgåve
Faglitteratur
Lærarrettleiing

Gløymt passord?

 

Læringsmål

{{learningObjectiv.description}}

Oppgåva er no levert

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Kommentar

Oppgåver

{{assignment.Comment}}

Gå til oppgåver
print

Olje til transport

Klassetrinn 8.-10. klasse Fag Naturfag Læringsfokus Stoff og energi Tema Energiforbruk Emne Fornybar energi Kjemi Jorda Type Tekst
Olietiltransport.jpg

Allereie i 2011 nådde talet på bilar i verda 1 milliard. Men behovet er langt frå dekt. Vi flyttar på oss langt meir enn noko vesen nokon gang har gjort i historia. Det er rekna at talet på bilar i 2050 kan bli så høgt som 2,5 milliardar. I tillegg vil det vere mange fleire fly og lastebilar. Desse kjem til å sluke enorme oljemengder om vi ikkje finn eit alternativ.


Og dette utgjer berre ein del av problemet. Forbrenning av olje i ulike køyretøy utgjer allereie 25 % av verdas energiforbruk. Når transportforbruket aukar, aukar òg forureiniga. Eit av dei verste døma hittil er Beijing, hovudstaden i Kina, som på grunn av tjukk forureining frå bilar har gjort det helsefarleg å ferdast både til fots og med sykkel. Paradoksalt nok betyr dette at mange fleire kinesarar vil ha bil då det ikkje lenger er mogleg å nytte syklar, som i ei årrekkje har vore det mest brukte transportmiddelet i hovudstaden og andre byar i Kina.


Olje på andre måtar?

I dag nyttar dei aller fleste motorar bensin eller diesel. Men det er òg mogleg å få motorar til å køyre på noko anna enn desse drivstofftypane. Eit alternativ er biosprit, eller bioetanol som det òg heiter, som er laga av avlingar frå jorda som blir gjæra for å produsere alkohol – på same måte som når ein produserer vin.

I Brasil køyrer meir enn 4 millionar bilar allereie på ei blanding av bioetanol og bensin, og kvar femte nye bil kan nytte rein sprit. Dette er ikkje drikkesprit, men bioetanol, som er produsert av plantar som halm og sukkerrøyr. Her er det viktig å fokusere på å nytte planterestar, elles kan det fort oppstå eit vanskeleg dilemma: Skal ein nytte jorda til å dyrke mat eller drivstoff?

Òg i Sverige kan fleire og fleire bilar køyre på både rein sprit eller på kva som helst blanding av sprit og bensin. Jo meir sprit som er i tanken, jo mindre forureinar bilen ettersom forbrenninga er reinare.

Bilar kan vanlegvis køyre på ca. 15 % bioetanol og 85 % bensin, men nokre bilar har motorar som kan køyre med opptil 85 % etanol. I Norden er det spesielt Sverige som har investert i denne løysinga, og her har bilistane i fleire år kunna tanke bensin blanda med opptil 85 % bioetanol. Dette drivstoffet kallast òg for E85. I Norden har både Finland, Noreg og Island òg eksperimentert med bruk av E85 i bilen, men i langt mindre grad enn i Sverige.

Eit av problema med E85 er at bilane køyrer langt kortare per liter, i gjennomsnitt ca. 30 % kortare. Derfor har forskarar jobba med å omdanne planterestar til olje raskare enn det naturen kan – i naturen tek det fleire millionar år. I 2013 offentliggjorde universitetet i Århus i Danmark at dei hadde funne ein annan metode som produserte noko som liknar på olje frå planterestar, på berre fire timar. Metoden kallast for HTL, eller på engelsk «Hydrothermal Liquefaction». Kanskje kan dette vere ein måte for oss å hente energi på i framtida. Men denne forskinga er framleis på eit tidleg stadium, og metoden har framleis ikkje vist seg å vere mogleg å utføre i større skala.

Noko anna enn olje?

Utfordringa med forbrenning av olje – eller oljeliknande stoff – er derimot at det i forbrenningsprosessen òg blir produsert andre avfallsstoff enn CO2. Derfor blir det òg forska mykje på produksjon av bilar som t.d. kan køyre på elektrisitet eller ein kombinasjon av elektrisitet og olje. Ein slik kombinasjonsbil kallast for ein hybridbil. Hybridbilar køyrer på ein kombinasjon av ein forbrenningsmotor og ein elektrisk motor. Batteriet til bilen blir bl.a. ladd når han bremsar. Vanlegvis blir energien frå bremsinga nytta til oppvarming.

Det finst òg reine el-bilar. Desse har eit batteri som må ladast for å kunne køyre dei. Eit av problema med reine el-bilar er at dei ikkje køyrer så veldig langt på éi opplading.

Til sist finst det bilar som køyrer på hydrogen og brenselsceller. Desse finst ikkje å få kjøpt som større bilar. Dei er rett og slett for dyre. Men mange forventar at slike bilar vil fylle opp vegane i framtida. Fordelen er at avgassen frå desse bilane berre består av vassdamp. 

Logg inn for å lesa meir

Oppgåver

  • Fleirvalsoppgåver

  • Temaoppgåve

    • 1Temaoppgåve

       

      Argumenter for og imot bruk av plantar til transport. Kva er alternativa til drivstoff framstilt av plantar?

    • 2Temaoppgåve

      Kva betyr det for levemåten vår om vi ikkje lenger kan køyre bil, slik vi har vore vande med? Beskriv korleis ein vanleg dag ville ha vore dersom du ikkje hadde tilgang til bil eller buss.

    • 3Temaoppgåve

       

      Korleis blir biodrivstoff framstilt frå plantedelar? Finn meir informasjon under «Energikjelder» eller søk på nettet og beskriv prosessen.

  • Vennskapsklasse

    • 1Vennskapsklasse

       

      Transportbehovet er svært ulikt avhengig av kvar ein bur. Lag ei skildring av korleis elevane i klassen kjem seg til og frå skolen. Kor mange ferdast ved hjelp av olje? Utveksle opplysningane med vennskapsklassen og diskuter skilnader og likskapar, og bakgrunnen for skilnadene.