Tekst
Video
Spel og leik
Konkurranse
Lydinnspeling
Oppgåve
Faglitteratur
Lærarrettleiing

Gløymt passord?

 

Læringsmål

{{learningObjectiv.description}}

Oppgåva er no levert

{{assignment.Index}} {{assignment.Type}}

Kommentar

Oppgåver

{{assignment.Comment}}

Gå til oppgåver
print

Om kjernekraft

Klassetrinn 8.-10. klasse Fag Naturfag Læringsfokus Teknologi og produksjon Tema Energikjelder Emne Kjernekraft Type Tekst
omkernekraft.jpg

Atomkraft, kjernekraft og fisjonsenergi betyr det same – å utnytte energien i radioaktive materiale som kan spaltast i mindre delar. I Finland og Sverige er kjernekraft ei utbreidd energikjelde, men korkje Danmark, Noreg, Grønland, Færøyane eller Island har kjernekraftverk.  

Eit kjernekraftverk produserer energi ved spalting av atom som etter prosessen utviklar varme, og som kan nyttast til å lage elektrisitet.

Dei mest utbreidde kjernekraftverka nyttar uran i prosessen. Uran kan utvinnast frå jorda fleire stader i verda, og det finst tre typar – eller isotopar: U-235 (0,71 %) med 143 nøytron, U-238 (99,28 %) med 146 nøytron og U-234 (ca. 0,0054 %). Uran-235 er best eigna til kjernekraft fordi det er lettast å spalte.


Fisjonsprosessen

Oppdaginga av at atomkjernar kan spaltast og produsere energi er ei av dei største oppdagingane i moderne fysikk. Men samstundes er historia om lidenskap og historiske omstende ei hindring.

Den jødiske jenta Lise Meitner blei fødd i Wien i 1878, og ho viste tidleg lidenskap for naturvitskap. Allereie som 8-åring elska ho å lese matematikkbøker om natta, men mot slutten av 1800-talet blei dette sett på som både merkeleg og upassande fordi Lise var ei jente. Då ho i 1892 var ferdig med grunnskolen, tillét ikkje lova henne å studere lenger – lova blei ikkje endra før i 1899. Ho søkte plass på universitetet, og blei den første av fire jenter som fullførte gymnasutdanning i Austerrike i 1901.

Ho gjorde det bra og blei ferdig med universitetsstudia allereie i 1905. I 1906 fekk ho ein doktorgrad i fysikk. Ved universitetet i Berlin møtte Lise sin jamaldrande kollega Otto Hahn som var kjemikar og svært oppteken av radioaktivitet, og dei innleidde eit samarbeid. Igjen stod kjønnet hennar i vegen for arbeidet – sjefen deira, Emil Fischer, meinte at kvinner ikkje høyrde til i laboratorium. Derfor måtte Lise og Otto snike seg rundt i korridorane for å kunne utføre eksperimenta sine. I løpet av dei første fem åra fekk ikkje Lise lønn, men ho var så lidenskapeleg oppteken av arbeidet at ho heldt fram samarbeidet med Otto Hahn, og etter fem års arbeid byrja ho å motta ei lita månadslønn, som knapt kunne forsørgje henne. Under den første verdskrigen stoppa arbeidet opp, og ikkje før krigen slutta i 1918, kunne dei ta opp att samarbeidet som blant anna resulterte i oppdaginga av eit nytt radioaktivt grunnstoff, protactinium – grunnstoff nummer 91. Dette var deira første store gjennombrot.

På 1930-talet hadde Hitler stramma grepet om jødane i Tyskland, og Lise måtte flykte til Sverige i 1938. Lise var endeleg blitt anerkjend i Tyskland, men blei nok ein gong møtt med likesæle av sin overordnade, fysikaren Karl Siegbahn.

Hennar gamle kollega i Berlin, Otto Hahn, skreiv til henne i Sverige og fortalde om ei veldig merkeleg hending. Otto og ein kollega hadde bombardert grunnstoffet uran med nøytron, og forventa å få radium som resultat – i staden fekk dei barium og eit anna ukjent stoff. Hahn skreiv følgjande til Lise: «Kanskje du har ei eller anna fantastisk forklaring på dette?» Og det hadde ho. Lise hadde besøk av nevøen sin, den austerrikske fysikaren Robert Frisch, som jobba saman med Niels Bohr i Danmark. Saman fann dei ut at det kan ha oppstått ei uranatomspalting. Dei viste òg at det under prosessen oppstår eit tap av masse som fører til frigjering av ei stor energimengd på mange millionar elektronvolt. Det fragmentet som Hahn og kollegaen hans ikkje kunne identifisere, antok Lise at måtte vere grunnstoffet krypton – noko som seinare viste seg å vere riktig.


Kjernekraft – bomber og energi

Med oppdaginga av korleis atomkjernar kunne spaltast og utvikle energi, blei det sett i gang masse ny forsking. Mange fysikarar og kjemikarar såg moglegheitene, og under den andre verdskrigen blei forskarane òg bedne om å finne ut korleis energien i ein kjerneprosess kunne nyttast til bomber. Dette førte til utviklinga av dei første atomvåpena, som også blei nytta til å avslutte andre verdskrig – då amerikanske fly sleppte atombomber over dei japanske byane Hiroshima og Nagasaki. I ei atombombe blir all energien i det radioaktive materialet uran utløyst på ein gong. I eit kjernekraftverk sørgjer ein for at prosessen går svært langsamt slik at ein kan kontrollere mengda energi som blir produsert. Men prinsippet er i utgangspunktet det same.

Logg inn for å lesa meir

Oppgåver

  • Fleirvalsoppgåver

  • Temaoppgåve

    • 1Temaoppgåve

       

      Beskriv kjerneprosessen ved spalting av Uran 235 og vis korleis energien kan brukast til straumproduksjon på eit atomkraftverk.

    • 2Temaoppgåve

       

      Lag eit kart over Norden og vis kvar atomkraftverka ligg. I avsnittet «Straumproduksjon» finn du ei oversikt over kor mykje atomkraft bidrar til den samla straumproduksjonen.


      Om kvart atomkraftverk i kvart land produserer like mykje straum, kor mykje straum produserer kvart enkelt atomkraftverk då?


      Rekn òg ut kor mange vindmøller eit atomkraftverk tilsvarer dersom kvar vindmølle produserer 5 000 MWh i året.

  • Vennskapsklasse

    • 1Vennskapsklasse

       

      Teikn ein modell av eit atomkraftverk og del han med vennskapsklassen. Bruk tid på å beskrive dei enkelte elementa på dykkar eige språk, og få vennskapsklassen til å lage ei omsetjing til deira eige språk.