Dansk er ikkje berre morsmål for rundt fem millionar danskar - det er også eit viktig andrespråk på Island, Færøyane og Grønland. Her må alle skuleelevar læra dansk som framandspråk. Særleg på Færøyane står dansk sterkt. Mange færøyiske ungdomar les heller bøker på dansk enn på sitt eige morsmål.

Rundt ti millionar menneske snakkar svensk, og det gjer svensk til det største språket i Norden. Det språket ein plar kalla rikssvensk, byggjer på dialekten som blei talt i Midt-Sverige på 1800-talet. Dialekten har spreidd seg utover heile landet, sjølv om dei lokale dialektane framleis er i bruk. Skånsk og gotlandsk er to døme på lett gjenkjennelege svenske dialektar. Skånsk er lett å identifisera med sin skarre-r, medan gotlandsk er kjend for vokalkombinasjonane, såkalla diftongar og triftongar (det heiter til dømes haust i staden for höst, stain i staden for sten og houis i staden for hus).

Den norske skriftspråksituasjonen er unik. Norsk har to ulike skriftspråk - bokmål og nynorsk. Norske skuleelevar får velja om dei vil ha bokmål eller nynorsk som hovudspråk. I dag har knappe 90 prosent av elevane valt bokmål og vel 10 prosent har valt nynorsk. Alle elevar lærer det andre språket i tillegg, men les og skriv det i mindre omfang enn hovudspråket.

Finsk blir i hovudsak snakka i Finland og er morsmål for om lag 4,9 millionar finnar (om lag 90 %). Finland har to offisielle språk: finsk og svensk (svensk er morsmål for om lag 300 000 finnar – 5,3 %). Utanfor Finland er finsk eit av dei offisielle minoritetsspråka i Sverige. Det er om lag 700 000 menneske i Sverige som har finske røter, og halvparten av dei snakkar finsk. Det finst òg finske minoritetar i Noreg, Russland og Estland.

Ei sak som skil islandsk frå dei skandinaviske språka, er talet på bokstavar i alfabetet - det har heile 32 bokstavar, sjølv om korkje c, q, z eller w er med. Fleire av vokalane har ein aksent, som i orda árum, rót og þúsund, og dei blir uttalt med ein eigen lyd. Á skal uttalast som diftongen /au/, ó skal uttalast som /ou/, medan ú liknar ein norsk o-lyd.

Ein som kan islandsk, forstår ein heil del av ein færøysk tekst, men har større vanskar med å forstå færøysk talespråk. Det kjem dels av at det alltid har vore stor skilnad mellom færøysk skriftspråk og færøysk talespråk. Dansk var det dominerande skriftspråket på Færøyane i fleire hundre år, og fram til slutten av 1800-talet eksisterte færøysk berre som talespråk. Då stavemåten blei normert, hadde ein to rivaliserande alternativ: eitt baserte seg på språkhistoria og eitt på talespråket. Den historiske lina vann, og det førte til at skriftspråket blei oppfatta som gammaldags heilt frå starten.

Grønlandsk – eller kalaallisut, som grønlendarane sjølv kallar språket sitt – liknar ingen andre språk som du har høyrt eller sett. Det ser du fort ved å kaste eit blikk på eksempelteksten. Han har berre 72 ord. Til samanlikning har til dømes den danske omsetjinga 108 og den finske 90. Til gjengjeld er orda svært lange. Forstår du nokon av dei? Kva betyr paaseqatigiilluarsinnaapput? Eller oqaatigineqarsinnaammata?

Samane er urfolket på Nordkalotten, og bruken av samisk er spreidd på tvers av landegrensene mellom Noreg, Sverige, Finland og Russland. I dag finst det om lag 100.000 samar, og 30 % snakkar samisk, og 10 % bruker skriftspråket. Samisk er særs ulikt dei skandinaviske språka, sidan det høyrer til den finsk-urgiske språkfamilien i likskap med ungarsk og finsk. Som på finsk legg ein trykket på første stavinga i ordet. Det er så store forskjellar mellom dei samiske dialektene at dei bliver delte inn i heile ti forskjellige samiske språkgrupper. Forskjellane kan vere like store som mellom norsk og islandsk.