Dánskkagiella ii leat dušše sullii 5 miljovnna dánskalačča eatnigiella - dat lea maiddá deaŧalaš nubbingiella Islánddas, Fearasulluin ja Ruonáeatnamis. Doppe galget buot skuvlaoahppit oahppat dánskagiela vierisgiellan. Dánskagiella lea earenoamáš nanus Fearasulluin. Olu Fearasulluid nuorat lohket ovdal girjjiid dánskkagillii go iežaset eatnigillii. Dánskkagiella lea dasa lassin deaŧalaš unnitlohkogiella davvi Duiskkas.

Sullii logi miljovnna olbmuin geat hupmet ruoŧagiela lea ruoŧagiela, lea ruoŧagiella stuorámus giella Davviriikkain. Dat giella mii dávjá gohčocduvvo riikkaruoŧagiellan (rikssvensk), lea huksejuvvon dan suopmanii mii hupmojuvvui Gaska-Ruoŧas 1800-logus. Dat suopman lea laskan miehtá riikka, vaikko báikkálaš suopmanat ellet viidáseappot. Skånsk ja gotlandsk leaba ovdamearkka dihte guokte suopmana maid lea álki dovdat. Skånsk lea álki identifiseret skarree-r ja å-ain miid daddjojuvvo ao. Gotlandsk lea dovvdus vokálaovttastemiiguinis, nu gohčoduvvon diftoŋgat ja triftoŋgat (daddjojuvvo ovdamearkka dugte haust dan sadjái go höst, stain dan sadjái go sten ja houis dan sadjái go hus).

Norgga čállingiela dilli lea earenoamáš. Norggas leat namalassii guokte čállingiela - girjedárogiella ja ođđadárogiella. Norgga oahppit besset válljet goappá čállingiela áigot atnit váldogiellan. Odne lea vále 90 proseantta ohppiin válljen girjedárogiela váldogiellan ja drøye 10 proseantta leat válljen ođđadárogiela. Buot oahppit ohppet dasa lassin dan nuppi giela, muhto lohket ja čállet dan unnit go váldogielaset.

Suomagiella hubmojuvvo eanas Suomas ja lea sullii 4,9 miljovnna (ca. 90%) suopmelačča eatnigiella. Suomas leat guokte almmolaš giela; suomagiella ja ruoŧagiella (ruoŧagiella lea sullii 300.000 suopmelačča eatnigiella - 5,3%). Olggobealde suoma lea suomagiella okta Ruoŧa almmolaš unnitlohkogielain. leat sullii 700.000 olbmo Ruoŧas geain leat ruoŧa máttut, ja bealli sis hállet suomagiela. Gávdnojit maiddái suoma unnitlogut Norggas, Ruoššas, ja Estlánddas.

Okta tiŋga mii earuha islánddagiela eará davvi riikkaid gielan lea alfabehta bustávvalohku - islánddagielas leat 32 bustáva, vaikko c, q, z ja w eai leat fárus. Olu vokálan lea aksent, nugo sániin árum, rót ja þúsund, ja daddjojuvvojit sierra jietnadagain. Á galgá daddjot dego diftoŋga au, ó galga daddjot dego ou ja ú sulastahttá norgga o-jietnadaga.

Son gii máhttá islánddagiela, ádde oalle olu Fearasulluid teavsttain, muhto lea stuorát váttisvuohta áddet Fearasulluid hállangiela. Dat boahtá muhtun muddui das ahte lea álo leamaš stuorra erohusa gaskal Fearasulluid čállingiela ja Fearasulluid hállangiela. Dánskkagiella lei dominerende čállingiella Fearasulluin máŋga čuođi jagi, ja gitta 1800-logu rádjái gávdnui fearsullo giella dušše hállangiellan. Go stávenvuohki normerejuvvui gávdnojedje guokte molssaeavttu mat gilvaledje: Okta man vuođđun lei giellahistorjá ja nubbi man vuođđun lea hállangiella. Historjjálaš linnjá vuittii, ja dat dagahii ahte čálligiela áddejedje boares áigásažžan álggu rájes juo.

Ruonáeatnangiella - dahje kalaallisut, nugo ruonáeatnanlaččat ieža gohčodit gielaset - ii sulastahte ovttage eará giela maid leat gullan dahje oaidnán. Dan mearkkašat álkit go geahčat teakstaovdamearkka johtilit. Das leat dušše 72 sáni. Jus buohtastahttá leat dánskka veršuvnnas 108 sáni ja suoma veršuvnnas fas 90. Nuppi dáfus leat sánit hirpmat guhkkit. Áddet go muhtumiid dain? Mii mearkkaša paaseqatigiilluarsinnaapput? dahje oqaatigineqarsinnaammata?

Sápmelaččat leat dat álgoálgosaš olbmot Davvikalohttas ja sámegiella hupmo Norggas, Ruoŧas, Suomas ja Ruoššas. Odne leat sulli 100.000 sápmelačča, ja 30% sis hupmet sámegiela ja 10% čállet sámegiela. Dan dihte go sámegiella gullá suoma-ugralaš giellabearrašii dat lea hui earálágan go eará davvriikkalaš gielat, nu go maiddái ungáralašgiella ja suomagiella. Sámegielas, nu go suomagielas, deattuhuvvo vuosttaš stávval sánis. Leat nu stuora erohusat sámegielain ahte daid sáhttá juohkit logi iešguđetge giellajoavkkuide. Erohusat sáhttet leat seamma stuorrat go gaskkal dárogiela ja islándagiela.